Πηγές¶

Κάθε ισχυρισμός στις υπόλοιπες σελίδες συνδέεται με έναν από τους παρακάτω αριθμούς. Διαβάστε τις πρωτογενείς μελέτες, όχι μόνο τη δική μας ανάλυση.

1. Unprocessed Red Meat and Processed Meat Consumption: Dietary Guideline Recommendations From the NutriRECS Consortium.
   Johnston BC, et al. · Annals of Internal Medicine, 2019
   acpjournals.org
   Η κεντρική σύσταση: weak recommendation, low-certainty evidence, για συνέχιση της τρέχουσας κατανάλωσης κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος.
2. Red meat: does it cause heart disease and cancer?
   The Nutrition Coalition
   nutritioncoalition.us
   Σύνοψη με τα ακριβή συμπεράσματα κάθε μίας από τις πέντε ανασκοπήσεις πίσω από τη σύσταση NutriRECS.
3. No need to cut down red and processed meat for health reasons, controversial findings suggest.
   ScienceDaily
   sciencedaily.com
   Κάλυψη της δημοσίευσης NutriRECS και της αντίδρασης που προκάλεσε.
4. Associations of fats and carbohydrate intake with cardiovascular disease and mortality in 18 countries (PURE).
   Dehghan M, et al. · The Lancet, 2017
   thelancet.com
   135.000+ συμμετέχοντες σε 18 χώρες. Η υψηλή πρόσληψη υδατανθράκων συνδέθηκε με αυξημένη θνησιμότητα, η συνολική και κορεσμένη λιπαρή πρόσληψη όχι.
5. Cancer: Carcinogenicity of the consumption of red meat and processed meat (Q&A).
   Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO)
   who.int
   Επίσημη διευκρίνιση ότι οι κατηγορίες IARC περιγράφουν ισχύ αποδείξεων, όχι βαθμό κινδύνου.
6. Expert reaction to IARC classification of processed meat and red meat.
   Science Media Centre
   sciencemediacentre.org
   Πηγή του παραδείγματος μετατροπής σχετικού σε απόλυτο κίνδυνο, από 6 στους 100 σε 7 στους 100 στο UK.
7. IARC evaluates consumption of red meat and processed meat.
   PAHO / WHO, δελτίο τύπου, 26 Οκτωβρίου 2015
   paho.org
   Το πρωτότυπο δελτίο τύπου της κατάταξης IARC 2015.
8. Meat Consumption and Health: Food for Thought.
   Annals of Internal Medicine, editorial, 2019
   doi.org/10.7326/m19-2620
   Συζητά τους περιορισμούς της διατροφικής επιδημιολογίας και παραπέμπει στην κριτική του John Ioannidis (JAMA, 2018).
9. The red meat and plant-based recommendation wars.
   Peter Attia, MD
   medium.com
   Ανάλυση γιατρού για τα όρια παρατηρησιακών μελετών: healthy user bias, αναξιόπιστα ερωτηματολόγια, αδυναμία απόδειξης αιτιότητας.
10. Evaluation of a meta-analysis of the association between red and processed meat and selected human health effects.
    Ανεξάρτητη στατιστική επανανάλυση, arXiv, 2021
    arxiv.org
    Ανεξάρτητη στατιστική επανεξέταση που υποστηρίζει ότι η υποκείμενη βιβλιογραφία είναι αναξιόπιστη.
11. Behavioral Characteristics and Self-Reported Health Status among 2029 Adults Consuming a “Carnivore Diet”.
    Lennerz BS, Mey JT, Henn OH, Ludwig DS · Current Developments in Nutrition, 2021
    pmc.ncbi.nlm.nih.gov
    Η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα έρευνα ειδικά σε ανθρώπους που ακολουθούν carnivore diet. Διαδικτυακή, αναδρομική έρευνα αυτοαναφοράς (cross-sectional), όχι πειραματική μελέτη, άρα δείχνει το πολύ συσχέτιση. Διάμεση ηλικία 44 έτη, 67% άνδρες, διάμεση διάρκεια τήρησης 14 μήνες (IQR 9–20). Πτώση ΔΜΣ από 27,2 σε 24,3 (αυτοαναφορά, αναδρομική). 95% ανέφερε βελτίωση συνολικής υγείας, 66–91% βελτίωση σε επιμέρους δείκτες ευεξίας. Στο υποσύνολο με εργαστηριακές τιμές: LDL 172 mg/dl (υψηλή), HDL 68 mg/dl, τριγλυκερίδια 68 mg/dl (και τα δύο ευνοϊκά). 37% δεν έπαιρνε κανένα συμπλήρωμα βιταμινών.
12. Limitations of Self-reported Health Status and Metabolic Markers among Adults Consuming a “Carnivore Diet”.
    Kirwan R, Mallett GS, Ellis L, Flanagan A · Current Developments in Nutrition, 2022
    pmc.ncbi.nlm.nih.gov
    Κριτική επιστολή στη μελέτη Lennerz. Επισημαίνει τους περιορισμούς της αυτοαναφοράς και το selection bias του δείγματος.
13. Case Report: Hypercholesterolemia “Lean Mass Hyper-Responder” Phenotype Presents in the Context of a Low Saturated Fat Carbohydrate-Restricted Diet.
    Norwitz NG, Soto-Mota A, Feldman D, Parpos S, Budoff M · Frontiers in Endocrinology, 2022
    ncbi.nlm.nih.gov
    Ασθενής με LDL έως 545 mg/dl σε δίαιτα χαμηλών υδατανθράκων. Καμία ανιχνεύσιμη πλάκα σε στεφανιαία αγγειογραφία CT μετά από 2,5 χρόνια.
14. The KETO Trial: Carbohydrate Restriction-Induced Elevations in LDL-Cholesterol and Atherosclerosis (“Plaque Begets Plaque”).
    Budoff M, et al., Lundquist Institute · JACC: Advances, 2024
    jacc.org
    100 Lean Mass Hyper-Responders με απεικόνιση στεφανιαίας πλάκας σε δύο χρονικά σημεία. Η μεταβολή ApoB και LDL δεν συσχετίστηκε με εξέλιξη πλάκας.
15. Dietary carbohydrate intake and mortality: a prospective cohort study and meta-analysis.
    Seidelmann SB, et al. · The Lancet Public Health, 2018
    thelancet.com
    Μετα-ανάλυση 432.179 ατόμων. Βρήκε σχέση σχήματος U: τόσο πολύ χαμηλή όσο και πολύ υψηλή πρόσληψη υδατανθράκων συνδέθηκαν με αυξημένη θνησιμότητα σε σχέση με μέτρια πρόσληψη.
16. Is that nutrition advice on social media legit? Here's how to tell.
    National Geographic
    nationalgeographic.com
    86% των αναρτήσεων διατροφής στο Instagram δεν παραθέτουν καμία επιστημονική πηγή. 97% δημοφιλών βίντεο TikTok για απώλεια βάρους ή συμπληρώματα δεν παρέχουν καμία επιστημονική τεκμηρίωση, κατά έρευνα του Harvard.
17. Social Media Smarts: How to Spot Nutrition Misinformation.
    Society of Behavioral Medicine
    sbm.org
    Η συντριπτική πλειοψηφία των κατόχων ιατρικού πτυχίου, συμπεριλαμβανομένων των MD, παίρνει ελάχιστη εκπαίδευση σε διατροφή και μεθοδολογία έρευνας.
18. Exploring nutrition misinformation on social media platforms.
    Proceedings of the Nutrition Society (Cambridge University Press)
    cambridge.org
    Το λιγότερο ακριβές περιεχόμενο διατροφής έλαβε συχνά περισσότερη αλληλεπίδραση (likes, σχόλια) από το ακριβές, ειδικά στο TikTok.
19. Re-evaluation of the traditional diet-heart hypothesis: analysis of recovered data from Minnesota Coronary Experiment (1968-73).
    Ramsden CE, et al. · The BMJ, 2016
    bmj.com
    9.423 άτομα. Η αντικατάσταση κορεσμένου λίπους με σογιέλαιο μείωσε τη χοληστερόλη (−31,2 έναντι −5 mg/dl) αλλά συνδέθηκε με 22% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου ανά μείωση 30 mg/dl χοληστερόλης (HR 1,22). Τα πλήρη δεδομένα έμειναν αδημοσίευτα για σχεδόν 40 χρόνια.
20. Fat in the diet and mortality from heart disease; a methodologic note.
    Yerushalmy J, Hilleboe HE · New York State Journal of Medicine, 1957
    pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
    Η κλασική απάντηση στο διάγραμμα έξι χωρών του Ancel Keys. Με τα δεδομένα και των 22 χωρών που ήταν διαθέσιμα την εποχή εκείνη, η συσχέτιση λίπους και καρδιοπάθειας εξασθενεί σημαντικά.
21. Reduction in saturated fat intake for cardiovascular disease.
    Hooper L, et al. · Cochrane Database of Systematic Reviews, 2020
    cochranelibrary.com
    Ανασκόπηση τυχαιοποιημένων δοκιμών. Η μείωση κορεσμένου λίπους έδειξε μικρή έως καμία επίδραση στη συνολική θνησιμότητα ή στην καρδιαγγειακή θνησιμότητα.
22. Cardiometabolic Effects of Omnivorous vs Vegan Diets in Identical Twins: A Randomized Clinical Trial.
    Landry MJ, et al. · JAMA Network Open, 2023
    pmc.ncbi.nlm.nih.gov
    Η μελέτη διδύμων πίσω από το ντοκιμαντέρ του Netflix «You Are What You Eat». 22 ζεύγη πανομοιότυπων διδύμων, 8 εβδομάδες. Το μοναδικό προκαθορισμένο πρωταρχικό καταληκτικό σημείο ήταν η LDL-χοληστερόλη.
23. Changes in Kidney Function Do Not Differ between Healthy Adults Consuming Higher- Compared with Lower- or Normal-Protein Diets: A Systematic Review and Meta-Analysis.
    Devries MC, et al. · The Journal of Nutrition, 2018
    pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
    28 μελέτες, 1.358 συμμετέχοντες. Καμία διαφορά στη μεταβολή της νεφρικής λειτουργίας (GFR) ανάμεσα σε υψηλή και χαμηλή πρόσληψη πρωτεΐνης σε υγιείς ενήλικες.
24. Lack of Effect of a Low-Fat, High-Fiber Diet on the Recurrence of Colorectal Adenomas.
    Schatzkin A, et al. (Polyp Prevention Trial Study Group) · The New England Journal of Medicine, 2000
    pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
    Τυχαιοποιημένη δοκιμή, 2.079 άτομα, 4 χρόνια. Δίαιτα χαμηλή σε λίπος και υψηλή σε φυτικές ίνες, φρούτα και λαχανικά δεν μείωσε την υποτροπή αδενωμάτων παχέος εντέρου (risk ratio 1,00).
25. Lack of Effect of a High-Fiber Cereal Supplement on the Recurrence of Colorectal Adenomas.
    Alberts DS, et al. · The New England Journal of Medicine, 2000
    nejm.org
    Τυχαιοποιημένη δοκιμή, 1.429 άτομα. Συμπλήρωμα ίνας σιταριού (13,5g/ημέρα) έναντι χαμηλής δόσης (2g/ημέρα) δεν είχε καμία επίδραση στην υποτροπή αδενωμάτων παχέος εντέρου.
26. Trimethylamine-N-oxide (TMAO) response to animal source foods varies among healthy young men and is influenced by their gut microbiota composition.
    Cho CE, et al. · Molecular Nutrition & Food Research, 2017
    πλήρες κείμενο (pdf)
    Μελέτη Cornell. Η κατανάλωση ψαριού αύξησε το TMAO στο αίμα έως 50 φορές περισσότερο από αυγά ή βοδινό, παρότι το ψάρι συνδέεται σταθερά με χαμηλότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο.
27. Impact of chronic dietary red meat, white meat, or non-meat protein on trimethylamine N-oxide metabolism and renal excretion in healthy men and women.
    Wang Z, et al. · European Heart Journal, 2019
    academic.oup.com
    Η νεφρική λειτουργία επηρεάζει ισχυρά την αποβολή TMAO. Η προσαρμογή για τη νεφρική λειτουργία εξασθενεί ή αναιρεί τη συσχέτιση TMAO με καρδιαγγειακά επεισόδια σε αρκετές μελέτες.
28. Clinical Calorimetry XLV: Prolonged Meat Diets with a Study of Kidney Function and Ketosis.
    McClellan WS, Du Bois EF · Journal of Biological Chemistry, 1930
    πλήρες κείμενο (pdf)
    Ο Vilhjalmur Stefansson και ο Karsten Anderson έφαγαν αποκλειστικά κρέας για έναν χρόνο υπό ιατρική παρακολούθηση στο Bellevue Hospital. Καμία ένδειξη σκορβούτου ή άλλης ανεπάρκειας.
29. Purine-Rich Foods, Dairy and Protein Intake, and the Risk of Gout in Men.
    Choi HK, Atkinson K, Karlson EW, Willett W, Curhan G · The New England Journal of Medicine, 2004
    nejm.org
    47.150 άνδρες, 12 χρόνια παρακολούθησης, διατροφή επαναξιολογούμενη κάθε 4 χρόνια με ερωτηματολόγιο συχνότητας τροφίμων, 730 επιβεβαιωμένα νέα κρούσματα. Ανώτατο έναντι κατώτατου πεντημόριο: κρέας RR 1,41 (95% CI 1,07–1,86, p trend 0,02), θαλασσινά RR 1,51 (95% CI 1,17–1,95, p trend 0,02), γαλακτοκομικά RR 0,56 (95% CI 0,42–0,74, p<0,001, δηλαδή προστατευτικό). Τα λαχανικά πλούσια σε πουρίνες και η συνολική πρόσληψη πρωτεΐνης δεν συσχετίστηκαν με αυξημένο κίνδυνο.
30. Alcohol Intake and Risk of Incident Gout in Men: A Prospective Study.
    Choi HK, et al. · The Lancet, 2004
    thelancet.com
    Ίδια κοόρτη 47.150 ανδρών. Σχετικός κίνδυνος ανά μερίδα/ημέρα: μπύρα (355ml) RR 1,49 (95% CI 1,32–1,70), οινοπνευματώδη RR 1,15 (95% CI 1,04–1,28), κρασί (120ml) RR 1,04 (95% CI 0,88–1,22, όχι σημαντικό). Η μπύρα σχεδόν διπλασίασε τον κίνδυνο σε υψηλή κατανάλωση, το κρασί σε μέτρια ποσότητα δεν συσχετίστηκε καθόλου.
31. Soft Drinks, Fructose Consumption, and the Risk of Gout in Men: Prospective Cohort Study.
    Choi HK, Curhan G · The BMJ, 2008
    pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
    46.393 άνδρες, 12 χρόνια, 755 νέα κρούσματα. 2+ ζαχαρούχα αναψυκτικά/ημέρα έναντι <1/μήνα: +85% κίνδυνος. Υψηλότερη κατηγορία πρόσληψης φρουκτόζης (>6,6% της ενέργειας): +102% κίνδυνος. Τα light (χωρίς ζάχαρη) αναψυκτικά δεν συσχετίστηκαν καθόλου.
32. Supercentenarians and the oldest-old are concentrated into regions with no birth certificates and short lifespans.
    Newman SJ · bioRxiv preprint, 2019–2024 (βραβείο Ig Nobel Δημογραφίας 2024, δεν έχει ακόμα περάσει από peer review)
    biorxiv.org
    Οι περιοχές «Blue Zones» (Σαρδηνία, Οκινάουα, Ικαρία) συμπίπτουν με χαμηλά εισοδήματα, χαμηλό αλφαβητισμό και ελλιπή ληξιαρχικά μητρώα. Μόνο το 18% των υπερεκατονταετών παγκοσμίως έχει επαληθευμένη ληξιαρχική πράξη γέννησης, στις ΗΠΑ σχεδόν 0%. Οι ημερομηνίες γέννησης που δηλώνονται συγκεντρώνονται δυσανάλογα στην πρώτη του μήνα και σε ημέρες πολλαπλάσιες του 5 (1, 5, 10, 15...), κλασικό στατιστικό σημάδι μαντεψιάς ή πλαστογραφίας. Περίπου το 10% των υπερεκατονταετών των ΗΠΑ είχε ήδη και ληξιαρχική πράξη θανάτου καταχωρημένη.
33. Diet, Lifestyle and Mortality in China: A Study of the Characteristics of 65 Chinese Counties.
    Chen J, Campbell TC, Li J, Peto R · Oxford University Press / Cornell University Press / People's Medical Publishing House, 1990
    περιγραφή του project
    Το πρωτότυπο μνημειώδες έργο (China-Cornell-Oxford Project) πίσω από το βιβλίο «The China Study». Οικολογική μελέτη σε επίπεδο κομητειών, όχι σε επίπεδο ατόμων.
34. The China Study: Fact or Fallacy?
    Minger D · ανεξάρτητη στατιστική επανανάλυση των πρωτογενών δεδομένων, 2010
    deniseminger.com
    Η σχιστοσωμίαση (παρασιτική νόσος) είχε συσχέτιση 0,89 με τη θνησιμότητα από ορθικό καρκίνο στα δεδομένα της μελέτης, και αρνητική συσχέτιση με την πρόσληψη ινών, ένα confounder που δεν συζητήθηκε στο βιβλίο.
35. Mortality in British vegetarians: results from the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC-Oxford).
    Key TJ, Appleby PN, Spencer EA, Travis RC, Roddam AW, Allen NE · The American Journal of Clinical Nutrition, 2009
    ajcn.nutrition.org
    Death rate ratio χορτοφάγων έναντι κρεατοφάγων: 1,03 (95% CI 0,90–1,16). Καμία στατιστικά σημαντική διαφορά στη συνολική θνησιμότητα.
36. Red meat consumption and risk factors for type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials.
    Sanders LM, Wilcox ML, Maki KC · European Journal of Clinical Nutrition, 2022
    pmc.ncbi.nlm.nih.gov
    21 τυχαιοποιημένες δοκιμές, διάρκεια 4–8 εβδομάδων κατά κύριο λόγο. SMD (95% CI): ευαισθησία ινσουλίνης −0,11 (−0,39 έως +0,16, I²=84%), γλυκόζη νηστείας +0,13 (−0,04 έως +0,29, I²=58%), ινσουλίνη νηστείας +0,08 (−0,16 έως +0,32, I²=80%), HOMA-IR +0,11 (−0,24 έως +0,45, I²=85%), HbA1c +0,10 (−0,37 έως +0,58). Καμία στατιστικά σημαντική. Μόνη σημαντική: μεταγευματική γλυκόζη −0,44 (−0,67 έως −0,22, p<0,001, I²=0%), αλλά βασισμένη σε μόλις 3 συγκρίσεις από 3 μελέτες. Υποανάλυση κατά κατάσταση υγείας για γλυκόζη νηστείας: υγιείς +0,05 (μη σημαντικό), μεταβολική δυσλειτουργία +0,34 (p<0,001, προς την κατεύθυνση επιδείνωσης), διαβήτης τύπου 2 −0,47 (p=0,03, προς την κατεύθυνση βελτίωσης). Για ευαισθησία ινσουλίνης σε διαβήτη τύπου 2: +0,29 (p=0,049, βελτίωση).
37. Red meat consumption and risk of type 2 diabetes: 3 cohorts of US adults and an updated meta-analysis.
    Pan A, et al. · The American Journal of Clinical Nutrition, 2011
    ajcn.nutrition.org
    3 μεγάλες αμερικανικές κοόρτες: HPFS 37.083 άνδρες, NHS I 79.570 γυναίκες, NHS II 87.504 γυναίκες, έως 28 χρόνια παρακολούθησης. Στην ενημερωμένη μετα-ανάλυση, καθημερινή μερίδα (100g) ανεπεξέργαστου κόκκινου κρέατος: RR 1,19 (95% CI 1,04–1,37). Καθημερινή μερίδα (50g) επεξεργασμένου κρέατος: RR 1,51 (95% CI 1,25–1,83). Αντικατάσταση μιας μερίδας κόκκινου κρέατος με ξηρούς καρπούς, γαλακτοκομικά χαμηλών λιπαρών ή δημητριακά ολικής άλεσης συσχετίστηκε με 17–23% χαμηλότερο κίνδυνο. Προσαρμογή για ΔΜΣ, κάπνισμα, αλκοόλ, άσκηση, οικογενειακό ιστορικό, όχι πλήρης προσαρμογή για επεξεργασμένους υδατάνθρακες ή fast food. Παρατηρησιακό εύρημα, όχι τυχαιοποιημένη δοκιμή.
38. Chemicals in Meat Cooked at High Temperatures and Cancer Risk.
    National Cancer Institute (NCI), fact sheet
    govinfo.gov
    Οι μελέτες πληθυσμού δεν έχουν αποδείξει σαφή σύνδεση HCA/PAH από ψητό κρέας με καρκίνο σε ανθρώπους. Οι δόσεις σε μελέτες τρωκτικών ήταν χιλιάδες φορές υψηλότερες από τη συνήθη διατροφική έκθεση.
39. A red meat-derived glycan promotes inflammation and cancer progression.
    Samraj AN, et al. (εργαστήριο Ajit Varki) · PNAS, 2015
    pnas.org
    Η υπόθεση Neu5Gc/«xenosialitis». Καρκίνωμα ήπατος εμφανίστηκε μόνο σε γενετικά τροποποιημένους ποντικούς (Cmah−/−) που τράφηκαν με κόκκινο κρέας και ανοσοποιήθηκαν με Neu5Gc. Δεν έχει δοκιμαστεί αιτιωδώς σε ανθρώπους.
40. Beef Meat and Blood Sausage Promote the Formation of Azoxymethane-Induced Mucin-Depleted Foci and Aberrant Crypt Foci in Rat Colons.
    Pierre F, Freeman A, Tache S, van der Meer R, Corpet DE · The Journal of Nutrition, 2004
    pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
    Αρουρίδες με δίαιτα κοτόπουλου (χαμηλή αίμη), βοδινού ή μπλούτ σοσίς μετά από πρόκληση καρκινογένεσης. Και οι τρεις δίαιτες αύξησαν σημαντικά τις αδρές κρυπτικές εστίες (ACF), συμπεριλαμβανομένου του κοτόπουλου.
41. Δηλώσεις ομάδας 23 ειδικών καρκίνου από 8 χώρες σχετικά με κρέας και καρκίνο παχέος εντέρου, 2013.
    Αναφέρεται σε δημοσιευμένη βιβλιογραφική ανασκόπηση για μηχανισμούς κρέατος-εντέρου-καρκίνου
    «Οι αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε κρέας, έντερο και εκβάσεις υγείας όπως ο καρκίνος παχέος εντέρου είναι πολύ πολύπλοκες και δεν δείχνουν ξεκάθαρα προς μία κατεύθυνση.» Δημοσιεύτηκε ανεξάρτητα από την κατάταξη IARC 2015.
42. Colorectal Cancer Statistics.
    Surveillance, Epidemiology, and End Results (SEER), National Cancer Institute
    seer.cancer.gov
    Διά βίου κίνδυνος καρκίνου παχέος εντέρου στις ΗΠΑ: περίπου 4,1% για γυναίκες, 4,3% για άνδρες.
43. American Heart Health Month: "Eat More Red Meat," Says Cardiac Surgeon Dr. Philip Ovadia.
    PR Newswire, 2023
    prnewswire.com
    Καρδιοχειρουργός με πάνω από 3.000 επεμβάσεις καρδιάς, συγγραφέας του «Stay Off My Operating Table»: «δεν υπάρχει απόδειξη ότι το κόκκινο κρέας είναι επιβλαβές».
44. Dietary fructose enhances tumour growth indirectly via interorgan lipid transfer.
    Nature, Δεκέμβριος 2024
    nature.com
    Μηχανισμός με τον οποίο η φρουκτόζη μπορεί να τροφοδοτήσει την ανάπτυξη καρκινικών όγκων έμμεσα, μέσω του ήπατος, ανεξάρτητα από το σωματικό βάρος.
45. Meta-analysis of prospective cohort studies evaluating the association of saturated fat with cardiovascular disease.
    Siri-Tarino PW, Sun Q, Hu FB, Krauss RM · The American Journal of Clinical Nutrition, 2010
    pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
    21 μελέτες, σχεδόν 350.000 άτομα. Καμία συσχέτιση κορεσμένου λίπους με στεφανιαία νόσο, εγκεφαλικό ή καρδιαγγειακή νόσο.
46. High-protein diet with renal hyperfiltration is associated with rapid decline rate of renal function: a community-based prospective cohort study.
    Jhee JH, et al. · Nephrology Dialysis Transplantation, 2020
    pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
    9.226 άτομα, Κορέα, 11,5 χρόνια παρακολούθηση, δεδομένα πρόσληψης πρωτεΐνης από ερωτηματολόγιο συχνότητας τροφίμων (FFQ). Η υψηλότερη πρόσληψη πρωτεΐνης συσχετίστηκε με 3,48 φορές υψηλότερο κίνδυνο υπερδιήθησης και ταχύτερη πτώση νεφρικής λειτουργίας.
47. Carnivore Diet: A Scoping Review of the Current Evidence, Potential Benefits and Risks.
    Lietz A, Dapprich J, Fischer T · Nutrients, 2026
    pmc.ncbi.nlm.nih.gov
    Συστηματική αναζήτηση όλων των ανθρώπινων μελετών ειδικά πάνω σε carnivore diet, 1970–2025. Εννέα μελέτες πληρούσαν τα κριτήρια, καμία τυχαιοποιημένη δοκιμή, μικρά δείγματα, σύντομη διάρκεια. Αναφερόμενα οφέλη: απώλεια βάρους, αυξημένος κορεσμός, βελτίωση φλεγμονωδών/μεταβολικών δεικτών. Αναφερόμενοι κίνδυνοι: ελλείψεις σε βιταμίνη C, D, ασβέστιο, μαγνήσιο, ιώδιο, φυτικές ίνες, θειαμίνη, φολικό, σίδηρο, κάλιο· αυξημένη LDL και ολική χοληστερόλη· κίνδυνος υπερβολικής βιταμίνης Α από συκώτι· μία αναφερόμενη περίπτωση επιδείνωσης υγείας, χωρίς περαιτέρω διευκρίνιση. Συμπέρασμα: «με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα, η μακροχρόνια τήρηση δεν μπορεί να συσταθεί» λόγω των «ουσιαστικών κινδύνων», παρότι αναγνωρίζονται τα βραχυπρόθεσμα οφέλη.
48. There is no safe gamble with high LDL cholesterol.
    Attia P · peterattiamd.com, 2024
    peterattiamd.com
    Κριτική στη μελέτη KETO Trial (LMHR). Η απουσία συσχέτισης σε 1 έτος δεν αποκλείει κίνδυνο από αθροιστική έκθεση σε ApoB δεκαετιών. Η μελέτη δεν είχε ομάδα σύγκρισης με συμβατικά υψηλή LDL.
49. Eat Fat, Live Long: the real food of Okinawa.
    Ιστορικά διατροφικά στοιχεία Οκινάουα, αναφορές ανθρωπολογικής βιβλιογραφίας
    Η παραδοσιακή διατροφή της Οκινάουα βασιζόταν σε χοιρινό κρέας και λαρδί, όχι σε δίαιτα χαμηλή σε λιπαρά. Όλα τα μέρη του χοίρου καταναλώνονταν, συμπεριλαμβανομένων των εσωτερικών οργάνων.
50. Sardinia's Blue Zone Lessons.
    Blue Zones (οργανισμός), δημογραφικά στοιχεία περιοχής
    bluezones.com
    Οι βοσκοί της Σαρδηνίας παραδοσιακά κατανάλωναν καθημερινά τυρί (pecorino) από πρόβειο γάλα, μαζί με κρέας αρνιού, χοιρινού ή αγριόχοιρου.
51. Uric acid provides an antioxidant defense in humans against oxidant- and radical-caused aging and cancer.
    Ames BN, Cathcart R, Schwiers E, Hochstein P · PNAS, 1981
    pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
    Το κλασικό άρθρο πίσω από την υπόθεση ότι η απώλεια του ενζύμου ουρικάσης στους ανθρώπινους προγόνους διατήρησε υψηλότερο ουρικό οξύ ως αντιοξειδωτικό μηχανισμό.
52. Mechanisms Linking Glucose Homeostasis and Iron Metabolism Toward the Onset and Progression of Type 2 Diabetes.
    Simcox JA, McClain DA · Diabetes Care, 2015
    diabetesjournals.org
    Ανασκόπηση μηχανισμών: το σίδηρο ως προ-οξειδωτικό, επίδραση σε β-κύτταρα παγκρέατος, ρύθμιση ηπσιδίνης. Η σχέση σιδήρου με διαβήτη τύπου 2 φαίνεται πραγματική, κυρίως σε υπερφόρτωση σιδήρου.
53. Gut microbiome of the Hadza hunter-gatherers.
    Schnorr SL, et al. · Nature Communications, 2014
    nature.com
    Οι Hadza καταναλώνουν έως 150g ίνας ημερησίως, 10 φορές περισσότερο από τον μέσο Αμερικανό, με έντονη εποχιακή διακύμανση της μικροχλωρίδας του εντέρου ανάλογα με τη διαθεσιμότητα φυτικής τροφής.
54. Effect of marinades on the formation of heterocyclic amines in grilled beef steaks.
    Smith JS, et al. · Kansas State University research
    krex.k-state.edu
    Το μαρινάρισμα πριν το ψήσιμο μειώνει τον σχηματισμό HCA έως και 88–95%, ανάλογα με τα συστατικά του μαρινίσματος και την αντιοξειδωτική τους δράση.
55. FoodData Central: Liver, beef, raw.
    USDA Agricultural Research Service
    fdc.nal.usda.gov
    Το ωμό βοδινό συκώτι περιέχει περίπου 1,3 mg βιταμίνης C ανά 100g, αισθητά περισσότερο από το μυϊκό κρέας (1–2 mg/100g), αλλά πολύ λιγότερο από τη σπλήνα ή τον θύμο αδένα.
56. You Are What You Eat, Netflix and the Twins Study: Peter Attia and Christopher Gardner in Conflict.
    Σχολιασμός της δημόσιας αντιπαράθεσης Attia–Gardner
    thewholehealthpractice.com
    Ο Peter Attia επέκρινε δημόσια την αυστηρότητα της μελέτης και του ντοκιμαντέρ. Ο Christopher Gardner απάντησε υπερασπιζόμενος τη μεθοδολογία «πραγματικών συνθηκών».
57. Vegetarian Dietary Patterns and Mortality in Adventist Health Study 2.
    Orlich MJ, et al. · JAMA Internal Medicine, 2013
    jamanetwork.com
    73.308 Αντβεντιστές της Έβδομης Ημέρας. Χαμηλότερη θνησιμότητα σε χορτοφάγους (5,4–5,6 ανά 1.000 έτη-άτομα) έναντι παμφάγων (6,61), προσαρμοσμένος σχετικός κίνδυνος (HR) 0,88 (95% CI 0,80–0,97). Οι ίδιοι οι συγγραφείς σημειώνουν ότι οι χορτοφάγοι ήταν πιο μορφωμένοι, κάπνιζαν και έπιναν λιγότερο, γυμνάζονταν περισσότερο: ποτέ μη καπνιστές 85–88% στους χορτοφάγους έναντι 75,7% στους παμφάγους, μη πότες 92,5–98,8% στους χορτοφάγους έναντι 83,4% στους παμφάγους.
58. Vegetarian and vegan diets and risks of total and site-specific fractures: results from the prospective EPIC-Oxford study.
    Tong TYN, et al. · BMC Medicine, 2020
    pmc.ncbi.nlm.nih.gov
    Οι vegan είχαν 1,3 φορές υψηλότερο κίνδυνο καταγμάτων, περίπου 20 επιπλέον κατάγματα ανά 1.000 άτομα σε 10 χρόνια. Ανά σημείο κατάγματος (HR, 95% CI, έναντι παμφάγων): ισχίο vegan 2,31 (1,66–3,22), χορτοφάγοι 1,25 (1,04–1,50), ψαροφάγοι 1,26 (1,02–1,54)· κνήμη/πόδι vegan 2,05 (1,23–3,41), χωρίς σημαντική διαφορά σε χορτοφάγους/ψαροφάγους· σπονδυλική στήλη vegan 1,59 (1,02–2,50), χωρίς σημαντική διαφορά σε χορτοφάγους/ψαροφάγους. Διαδοχική προσαρμογή για συνολικά κατάγματα σε vegan: 1,50 απροσάρμοστο, 1,43 μετά από προσαρμογή ΔΜΣ, 1,31 προσθέτοντας ασβέστιο, 1,30 προσθέτοντας και πρωτεΐνη, δηλαδή η πρωτεΐνη πρόσθεσε ελάχιστη επιπλέον εξήγηση πέρα από το ασβέστιο. Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι η διαφορά παραμένει σημαντική ακόμα και μετά την πλήρη προσαρμογή, άρα άλλοι παράγοντες πέρα από ασβέστιο/πρωτεΐνη/ΔΜΣ πιθανώς παίζουν ρόλο.
59. Low-fat dietary pattern and risk of cardiovascular disease: the Women's Health Initiative Randomized Controlled Dietary Modification Trial.
    Howard BV, et al. · JAMA, 2006
    pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
    48.835 μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, 8,1 χρόνια. Η μεγαλύτερη τυχαιοποιημένη δοκιμή δίαιτας χαμηλής σε λιπαρά που έγινε ποτέ. Καμία σημαντική μείωση καρδιαγγειακής νόσου, εγκεφαλικού ή καρκίνου.
60. Increased Mortality Despite Successful Multifactorial Cardiovascular Risk Reduction in Healthy Men: 40-Year Follow-Up of the Helsinki Businessmen Study Intervention Trial.
    Strandberg TE, et al. · Journal of Nutrition, Health & Aging, 2018
    pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
    1.222 άνδρες. Η 5ετής παρέμβαση μείωσε τον καρδιαγγειακό κίνδυνο κατά 46%, όμως η συνολική θνησιμότητα ήταν υψηλότερη στην ομάδα παρέμβασης για 25 χρόνια μετά τη δοκιμή.
61. Multiple Risk Factor Intervention Trial (MRFIT): risk factor changes and mortality results.
    MRFIT Research Group · JAMA, 1982
    σύνοψη μελέτης
    12.866 άνδρες. Η μείωση θανατηφόρας στεφανιαίας νόσου ήταν 7,1% χαμηλότερη στην ομάδα παρέμβασης, όχι στατιστικά σημαντική, με τη δοκιμή underpowered λόγω λιγότερων θανάτων απ' όσο αναμενόταν.
62. The Oslo Diet-Heart Study.
    Leren P · Circulation, 1970 (αρχική δημοσίευση 1966)
    ahajournals.org
    412 άνδρες. Αντικατάσταση στερεών λιπαρών με σογιέλαιο και προσθήκη ιχθυελαίου (όχι μόνο μείωση κορεσμένου λίπους). Μετά από 11 χρόνια, σημαντικά λιγότεροι θάνατοι από έμφραγμα στην ομάδα παρέμβασης (32 έναντι 57, p=0,004).
63. Familial Hypercholesterolaemia as a Predisposing Factor for Atherosclerosis.
    Ανασκόπηση παθοφυσιολογίας FH
    pmc.ncbi.nlm.nih.gov
    Η επικρατούσα άποψη στη λιπιδολογία: ο κίνδυνος ακολουθεί τη συγκέντρωση ApoB ανεξάρτητα από τον μηχανισμό που την προκάλεσε (γενετικό ελάττωμα υποδοχέα LDL ή διατροφή). Αντίθετη θέση από την υπόθεση LMHR.
64. The Highs and Lows of Cholesterol: A Paradox of Healthy Aging?
    Orkaby AR · Journal of the American Geriatrics Society, 2020, και συστηματική ανασκόπηση 30 μελετών κοόρτης
    agsjournals.onlinelibrary.wiley.com
    Σε 68.094 ενήλικες άνω των 60 ετών, η υψηλότερη LDL συσχετίστηκε αντίστροφα με τη θνησιμότητα σε πολλές κοόρτες. Η κύρια εναλλακτική εξήγηση: αντίστροφη αιτιότητα, δηλαδή η χαμηλή χοληστερόλη ως σημάδι υποκείμενης ασθένειας ή υποσιτισμού, όχι προστασία από την ίδια την υψηλή χοληστερόλη.
65. Dietary fibre in food and protection against colorectal cancer in the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC): an observational study.
    Bingham SA, et al. · The Lancet, 2003, με μεταγενέστερη επανεξέταση για confounding από φολικό οξύ
    pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
    Αρχικά βρήκε προστατευτική συσχέτιση ινών. Το 2007 η WCRF/AICR υποβάθμισε τη σχέση ίνες-καρκίνος παχέος εντέρου σε «πιθανή» αντί για «πειστική», εν μέρει λόγω πιθανού confounding από πρόσληψη φολικού οξέος, ειδικά σε ευρωπαϊκές χώρες χωρίς εμπλουτισμό τροφίμων με φολικό οξύ.
66. Long-Term Effects of a Novel Continuous Remote Care Intervention Including Nutritional Ketosis for the Management of Type 2 Diabetes: A 2-Year Non-randomized Clinical Trial.
    Virta Health research team · Frontiers in Endocrinology, 2019, με επέκταση 5 ετών (Diabetes Research and Clinical Practice, 2022)
    frontiersin.org
    262 ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, δίαιτα χαμηλών υδατανθράκων (περίπου 50–80g/ημέρα, όχι carnivore), με συνεχή απομακρυσμένη ιατρική φροντίδα, όχι τυχαιοποιημένη δοκιμή. Στα 2 χρόνια: HbA1c από 7,6% σε 6,3%, βάρος −12%, 55% ύφεση διαβήτη στους ολοκληρώσαντες, 38% σε ανάλυση με πρόθεση θεραπείας (conservative, όσοι εγκατέλειψαν μετρήθηκαν ως αποτυχία), 67% κατάργηση συνταγογραφούμενων φαρμάκων ειδικά για διαβήτη. Στα 5 χρόνια: 20% πλήρης ύφεση, HbA1c βελτίωση μόλις −0,3% (μικρότερη από τα 2 χρόνια, πιθανή ένδειξη μερικής υποτροπής ή διαρροής των πιο επιτυχημένων ασθενών από τη μελέτη), ινσουλίνη νηστείας −30,6%, HOMA-IR −23,6%, βάρος −7,6%.
67. Purine content in meat and organs: comparative data.
    Συγκεντρωτικά δεδομένα από βάσεις πουρινών τροφίμων
    urica.app / goutsnap.com
    Το βοδινό συκώτι περιέχει περίπου 220mg πουρινών ανά 100g, σχεδόν διπλάσιο από το κιμά (περίπου 125mg). Τα βοδινά νεφρά είναι στην ίδια κατηγορία με το συκώτι, περίπου 230mg/100g ωμά. Η καρδιά και η γλώσσα έχουν χαμηλότερη περιεκτικότητα, συγκρίσιμη με το μυϊκό κρέας.
68. Loma Linda, California.
    Blue Zones (οργανισμός)
    bluezones.com
    Η μοναδική αμερικανική «Blue Zone», με μεγάλο πληθυσμό Αντβεντιστών. Η ίδια η οργάνωση Blue Zones αναγνωρίζει πολλαπλούς παράγοντες πέρα από τη διατροφή: τήρηση Σαββάτου, κοινοτική στήριξη, αποχή από κάπνισμα και αλκοόλ.
69. The effects of sous-vide cooking method on the formation of heterocyclic aromatic amines in beef chops.
    Χημική βιβλιογραφία μαγειρικής HCA
    sciencedirect.com
    Το μαγείρεμα σε χαμηλή θερμοκρασία (sous-vide) παράγει αισθητά λιγότερες HCA από το ψήσιμο σε υψηλή θερμοκρασία, λόγω μειωμένης αντίδρασης Maillard. Η συγκέντρωση HCA αυξάνεται με τη θερμοκρασία ψησίματος, με τις υψηλότερες τιμές στους 280°C.
70. IARC classifies Radiofrequency Electromagnetic Fields as Possibly Carcinogenic to Humans.
    IARC, δελτίο τύπου 208, 2011
    iarc.who.int
    Ομάδα εργασίας 31 επιστημόνων κατέταξε τα ραδιοσυχνικά ηλεκτρομαγνητικά πεδία, όπως αυτά που εκπέμπουν τα κινητά τηλέφωνα, στην Ομάδα 2Β, «πιθανώς καρκινογόνα», ίδια κατηγορία με τον μόλυβδο και τα καυσαέρια βενζινοκινητήρα.
71. Comparison of soy and animal protein diets on renal function in healthy subjects.
    Kontessis P, et al. · Kidney International, 1990
    pmc.ncbi.nlm.nih.gov
    Σε υγιείς εθελοντές, η δίαιτα ζωικής πρωτεΐνης έδειξε σημαντικά υψηλότερο GFR και νεφρική ροή αίματος σε σχέση με ισοδύναμη ποσότητα πρωτεΐνης σόγιας. Παρατηρησιακές μελέτες γενικά συνδέουν τη φυτική πρωτεΐνη με χαμηλότερο κίνδυνο χρόνιας νεφρικής νόσου.
72. Vitamin C in the Inuit diet: past and present.
    Fediuk K, et al. · ανθρωπολογική/διατροφική βιβλιογραφία
    epub.sub.uni-hamburg.de
    Το σκορβούτο ήταν σπάνιο στους Ινούιτ αλλά κοινό σε λευκούς εξερευνητές που έτρωγαν «νότια» τρόφιμα. Πηγές βιταμίνης C στην παραδοσιακή διατροφή: δέρμα φάλαινας μπελούγκα (mattak/muktuk, 31,5–36,0 mg/100g), συκώτι καριμπού (23,8 mg/100g), συκώτι φώκιας (23,8 mg/100g), μυαλό φώκιας (περίπου 15 mg/100g), κυρίως καταναλωμένα ωμά ή ελάχιστα μαγειρεμένα. Η ίδια η μελέτη σημειώνει ότι μόλις 10 mg/ημέρα αρκούν για αποφυγή σκορβούτου.
73. The China Study: My Response to Campbell.
    Minger D · συνέχεια της ανάλυσης, 2010
    deniseminger.com
    Τα πειράματα του Campbell σε αρουραίους αφορούσαν καθαρή, απομονωμένη καζεΐνη (πρωτεΐνη γάλακτος), όχι κρέας. Η γενίκευση από απομονωμένη καζεΐνη σε «ζωική πρωτεΐνη» γενικά, συμπεριλαμβανομένου του κρέατος, δεν υποστηρίζεται ούτε από τα ίδια τα δεδομένα του Campbell.
74. Case report: Carnivore–ketogenic diet for the treatment of inflammatory bowel disease: a case series of 10 patients.
    Norwitz NG, Soto-Mota A · Frontiers in Nutrition, 2024
    frontiersin.org
    10 ασθενείς με ελκώδη κολίτιδα (6) ή νόσο Crohn (4). Καθολική κλινική βελτίωση. Σε μία περίπτωση η καλπροτεκτίνη κοπράνων έπεσε από 4.291 σε 9 μg/g. Ύφεση χωρίς φάρμακα για 5 μήνες έως 5 χρόνια.
75. Reduction in saturated fat intake for cardiovascular disease.
    Hooper L, et al. · Cochrane Database of Systematic Reviews, 2020 (πλήρη στοιχεία)
    cochranelibrary.com
    12 δοκιμές, 53.758 άτομα. Η μείωση κορεσμένου λίπους μείωσε τα συνδυασμένα καρδιαγγειακά συμβάντα κατά 17% (RR 0,83, μέτρια βεβαιότητα GRADE), NNT 56 άτομα για ~4 χρόνια. Καμία σημαντική διαφορά ανάμεσα σε αντικατάσταση με πολυακόρεστα ή υδατάνθρακες στην υποανάλυση. Καμία σημαντική επίδραση σε συνολική ή καρδιαγγειακή θνησιμότητα.
76. Low-density lipoproteins cause atherosclerotic cardiovascular disease: pathophysiological, genetic, and therapeutic insights.
    Ference BA, et al. (European Atherosclerosis Society Consensus Panel) · European Heart Journal, 2017
    academic.oup.com
    Συναινετική δήλωση: το σύνολο των γενετικών, επιδημιολογικών και κλινικών δεδομένων (Mendelian randomization, δοκιμές στατινών/PCSK9) πληροί τα κριτήρια αιτιότητας για τον ρόλο της LDL/ApoB στην αθηροσκλήρωση.
77. Red and Processed Meat Consumption and Risk of Incident Coronary Heart Disease, Stroke, and Diabetes Mellitus.
    Micha R, Wallace SK, Mozaffarian D · Circulation, 2010
    ahajournals.org
    Το επεξεργασμένο κρέας συσχετίστηκε με 42% υψηλότερο κίνδυνο στεφανιαίας νόσου ανά καθημερινή μερίδα. Το ανεπεξέργαστο κόκκινο κρέας δεν συσχετίστηκε σημαντικά με κανένα από τα δύο. Η διαφορά αποδίδεται κυρίως σε νάτριο (4x υψηλότερο) και νιτρώδη/νιτρικά στο επεξεργασμένο κρέας.
78. Food sources of saturated fat and cardiovascular disease risk: dairy versus meat.
    Ευρωπαϊκή μελέτη κοόρτης 9 χωρών (EPIC-CVD)
    dairynutrition.ca
    Η στεφανιαία νόσος ήταν υψηλότερη ανά 1% ενέργειας από κορεσμένο λίπος κρέατος και βουτύρου, αλλά χαμηλότερη ανά 1% ενέργειας από κορεσμένο λίπος γιαουρτιού και τυριού. Η πηγή του κορεσμένου λίπους (food matrix) φαίνεται να έχει σημασία, όχι μόνο η ποσότητα.
79. Limit consumption of red and processed meat.
    World Cancer Research Fund / American Institute for Cancer Research, Continuous Update Project
    wcrf.org
    Ο WCRF/AICR κατατάσσει τα στοιχεία για επεξεργασμένο κρέας και καρκίνο παχέος εντέρου ως «πειστικά», την υψηλότερη κατηγορία βεβαιότητας στο δικό τους σύστημα, και συστήνει ελάχιστη έως καθόλου κατανάλωση. Ο κίνδυνος αυξάνεται περίπου 12% ανά 100g/ημέρα συνδυασμένης πρόσληψης κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος.
80. The meat wars: a backlash is occurring on the backlash to meat dietary recommendations.
    Κάλυψη της αντιπαράθεσης NutriRECS, ILRI / Harvard Crimson
    ilri.org
    Το True Health Initiative (David Katz, με τη συμμετοχή των Walter Willett και Frank Hu από το Harvard) έστειλε επιστολή ζητώντας προληπτική ανάκληση του NutriRECS πριν καν δημοσιευτεί, παραβιάζοντας το embargo του περιοδικού. Ο Frank Hu επεσήμανε ότι η μεθοδολογία GRADE δεν σχεδιάστηκε για διατροφικές μελέτες.
81. Worldwide burden attributable to diet high in red meat, 1990-2019 / processed meat cancer burden.
    Global Burden of Disease Project, εκτιμήσεις
    pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
    Περίπου 34.000 θάνατοι από καρκίνο παγκοσμίως ετησίως αποδίδονται σε διατροφή υψηλή σε επεξεργασμένο κρέας, κατά εκτιμήσεις GBD. Οι εκτιμήσεις αυτές παράγονται πολλαπλασιάζοντας τους ίδιους σχετικούς κινδύνους από παρατηρησιακές μελέτες επί τον παγκόσμιο πληθυσμό, δεν αποτελούν ανεξάρτητη επιβεβαίωση αιτιότητας.
82. The Impact of Sustained LDL-C Elevation on Plaque Changes: Primary Coronary Plaque Progression Results from the Keto-CTA Study.
    Budoff M, et al. · medRxiv / JACC: Advances, 2025-2026
    pmc.ncbi.nlm.nih.gov
    Κριτήρια εισαγωγής: LDL-C ≥190 mg/dl για ≥24 μήνες πριν την ένταξη. Μέσος όρος βάσης: LDL-C 254±85 mg/dl, HDL-C 89±20, τριγλυκερίδια 67±30, ΔΜΣ 22,5±2,7. Διάμεση αύξηση μη-ασβεστοποιημένου όγκου πλάκας (NCPV) 18,8 mm³ ετησίως, περίπου 2,5 φορές το αναμενόμενο. Δεν συμπεριλήφθηκε τελικά ομάδα ελέγχου μεταβολικά υγιών ατόμων με φυσιολογική LDL, όπως είχε αρχικά σχεδιαστεί, λόγω περιορισμών χρηματοδότησης.
83. LMHRs & the KETO-CTA Trial.
    Harcombe Z · ανεξάρτητη κριτική ανάλυση, 2025
    zoeharcombe.com
    Κριτική στον τρόπο αναφοράς του πρωταρχικού καταληκτικού σημείου (NCPV), το οποίο συζητήθηκε ελάχιστα στο κείμενο σε σχέση με δευτερεύουσες αναλύσεις. Οι περισσότεροι συμμετέχοντες με ήδη υπάρχουσα πλάκα στην αρχή εμφάνισαν αύξηση.
84. Subjective Experiences and Blood Parameter Changes in Individuals From Germany Following a Self-Conceived “Carnivore Diet”: An Explorative Study.
    Klement RJ, Matzat S · Cureus, 2025
    pmc.ncbi.nlm.nih.gov
    24 άτομα, διάμεση διάρκεια 12 μήνες. Πραγματικές εργαστηριακές τιμές πριν/κατά τη δίαιτα, όχι μόνο αυτοαναφορά. Ολική και LDL χοληστερόλη αυξήθηκαν σημαντικά (224→305 και 157→256 mg/dl), τριγλυκερίδια και HbA1c δεν άλλαξαν σημαντικά. Υποκειμενικά: 92% ανέφεραν βελτίωση γενικής υγείας, 92% λιγότερη πείνα/λιγούρες, 79% καλύτερη διανοητική διαύγεια.
85. Beliefs and Experiences of Individuals Following a Zero-Carb Diet.
    Protogerou C, et al. · Behavioral Sciences, 2021
    pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
    170 ερωτηθέντες από 25 χώρες, τουλάχιστον 6 μήνες σε zero-carb/carnivore διατροφή. Ανέφεραν βελτιωμένη υγεία και ευεξία ως κύριο λόγο παραμονής, αλλά και συχνές συγκρούσεις με οικογένεια, φίλους και επαγγελματίες υγείας λόγω της διατροφικής επιλογής.
86. Consuming an All-Meat Ketogenic Diet for the Long-Term Management of Candida Vulvovaginitis and Vaginal Hidradenitis Suppurativa: A 47-Month Follow-Up Case Report.
    Yar N, et al. · Cureus, 2022
    ncbi.nlm.nih.gov
    Μία ασθενής, συμπτώματα υποχώρησαν πλήρως 43 μέρες μετά την έναρξη all-meat ketogenic διατροφής, χωρίς υποτροπή σε παρακολούθηση 47 μηνών.
87. The gut microbiome without any plant food? A case study on the gut microbiome of a healthy carnivore.
    Karačić A, Dikarlo P, Dorst I, et al. · Microbiota and Host, 2024
    mah.bioscientifica.com
    Ένα άτομο, σύγκριση με υγιείς παμφάγους. Παρόμοια συνολική ποικιλότητα μικροβιώματος, με άνοδο σε γένη όπως Escherichia και Salmonella. Αυξημένα ουρικό οξύ, κρεατινίνη και κρεατινική κινάση, αλλά φυσιολογική εκτιμώμενη νεφρική λειτουργία (Cockroft-Gault).
88. The effect of replacing saturated fat with mostly n-6 polyunsaturated fat on coronary heart disease: a meta-analysis of randomised controlled trials.
    Hamley S · Nutrition Journal, 2017
    pmc.ncbi.nlm.nih.gov
    11 τυχαιοποιημένες δοκιμές αντικατάστασης κορεσμένου λίπους με πολυακόρεστα n-6. Στις 5 επαρκώς ελεγχόμενες δοκιμές (χωρίς συγχυτικούς παράγοντες όπως διαφορές trans λιπαρών): καμία σημαντική μείωση καρδιαγγειακών συμβάντων (RR 1,06), θνησιμότητας από στεφανιαία νόσο (RR 1,13) ή συνολικής θνησιμότητας (RR 1,07). Η φαινομενική ωφέλεια εμφανίζεται μόνο όταν συμπεριληφθούν όλες οι δοκιμές, συμπεριλαμβανομένων των ανεπαρκώς ελεγχόμενων.
89. A High Protein Diet Has No Harmful Effects: A One-Year Crossover Study in Resistance-Trained Males.
    Antonio J, Ellerbroek A, Silver T, Vargas L, Tamayo A, Buehn R, Peacock CA · Journal of Nutrition and Metabolism, 2016
    pmc.ncbi.nlm.nih.gov
    14 υγιείς άνδρες με εμπειρία σε προπόνηση αντιστάσεων, τυχαιοποιημένη διασταυρούμενη (crossover) μελέτη 1 έτους. Πρόσληψη πρωτεΐνης 2,51→3,32 g/kg/ημέρα. Καμία στατιστικά σημαντική διαφορά σε κρεατινίνη, ουρία (BUN), eGFR, ALT, AST ή λιπίδια αίματος ανάμεσα στις δύο φάσεις. Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι το δείγμα ήταν μικρό, νεαροί άνδρες, ήδη συνηθισμένοι σε σχετικά υψηλή πρωτεΐνη, περιορίζοντας τη γενίκευση.
90. Feasibility and impact of ketogenic dietary interventions in polycystic kidney disease: KETO-ADPKD, a randomized controlled trial.
    Cukoski S, Lindemann CH, Arjune S, et al. (εργαστήριο Weimbs) · Cell Reports Medicine, 2023
    cell.com
    66 ασθενείς με πολυκυστική νόσο νεφρών (ADPKD, ξεχωριστή γενετική πάθηση, όχι υγιή νεφρά), τυχαιοποιημένοι σε κετογονική δίαιτα, διαλείπουσα νηστεία νερού (3 ημέρες/μήνα), ή ομάδα ελέγχου, για 3 μήνες. Η κετογονική ομάδα έδειξε στατιστικά σημαντική βελτίωση δείκτη νεφρικής λειτουργίας (cystatin C) ενώ η ομάδα ελέγχου επιδεινώθηκε, όπως αναμένεται στην πορεία της νόσου. Η αύξηση όγκου νεφρών σταμάτησε στην ομάδα κετογονικής δίαιτας, χωρίς όμως στατιστικά σημαντική συρρίκνωση στο διάστημα της μελέτης. Μεγαλύτερες δοκιμές (80 και 200 συμμετεχόντων) βρίσκονται σε εξέλιξη.
91. Observational Dose-Response Meta-Analysis Methods May Bias Risk Estimates at Low Consumption Levels: The Case of Meat and Colorectal Cancer.
    Pouzou JG, Zagmutt FJ · Advances in Nutrition, 2024
    pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
    Σύγκριση κλασικών μοντέλων δόσης-απόκρισης με πιο εμπειρικές στατιστικές προσεγγίσεις στα ίδια δεδομένα κρέατος/καρκίνου παχέος εντέρου. Τα κλασικά μοντέλα έδειξαν διογκωμένες εκτιμήσεις κινδύνου σε χαμηλά επίπεδα κατανάλωσης· στα 20g/ημέρα επεξεργασμένου κρέατος, τα εμπειρικά μοντέλα δεν έδειξαν σημαντική συσχέτιση. Οι συγγραφείς καταλήγουν ότι ισχυρισμοί περί «μηδενικού ασφαλούς ορίου» δεν τεκμηριώνονται επαρκώς.
92. Red and processed meat and colorectal cancer incidence: meta-analysis of prospective studies.
    Chan DSM, Lau R, Aune D, Vieira R, Greenwood DC, Kampman E, Norat T · PLoS ONE, 2011
    pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
    Η μετα-ανάλυση πίσω από τους αριθμούς της κατάταξης IARC 2015. Κόκκινο κρέας: RR 1,17 (95% CI 1,05–1,31) ανά 100g/ημέρα. Επεξεργασμένο κρέας: RR 1,18 (95% CI 1,10–1,28) ανά 50g/ημέρα. Η καμπύλη δόσης-απόκρισης είναι περίπου γραμμική μέχρι τα ~140g/ημέρα, όπου πλησιάζει σε πλατό.
93. Beef meat promotion of dimethylhydrazine-induced colorectal carcinogenesis biomarkers is suppressed by dietary calcium.
    Pierre F, Santarelli R, Tache S, Gueraud F, Corpet DE · British Journal of Nutrition, 2008
    ncbi.nlm.nih.gov
    Συνέχεια της μελέτης Pierre 2004 σε αρουραίους. Το διατροφικό ασβέστιο κατέστειλε τους βιοδείκτες καρκινογένεσης που προκαλούσε το βόειο κρέας, δεσμεύοντας καρκινογόνες ουσίες στο πεπτικό σύστημα. Αντιοξειδωτικά και ελαιόλαδο δεν έδειξαν σημαντικό αποτέλεσμα.
94. Butyrylated starch intake can prevent red meat-induced O6-methyl-2-deoxyguanosine adducts in human rectal tissue: a randomised clinical trial.
    Le Leu RK, Winter JM, Christophersen CT, et al. · British Journal of Nutrition, 2015
    ncbi.nlm.nih.gov
    23 υγιείς εθελοντές, τυχαιοποιημένη διασταυρούμενη δοκιμή, 2×4 εβδομάδες. 300g/ημέρα μαγειρεμένου κόκκινου κρέατος αύξησε τους δείκτες βλάβης DNA (O6MeG) στο ορθό κατά 21% (p<0,01). Η προσθήκη 40g/ημέρα βουτυρυλιωμένου ανθεκτικού αμύλου εμπόδισε την αύξηση. Οι συγγραφείς σημειώνουν πιθανό carryover effect λόγω της σειράς των παρεμβάσεων.
95. Red meat enhances the colonic formation of the DNA adduct O6-carboxymethyl guanine: implications for colorectal cancer risk.
    Lewin MH, Bailey N, Bandaletova T, et al. · Cancer Research, 2006
    aacrjournals.org
    Τρεις δίαιτες σε εθελοντές: χορτοφαγική, πλούσια σε κόκκινο κρέας, και πλούσια σε κόκκινο κρέας με υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες. Ποσοστό κυττάρων παχέος εντέρου θετικών για το πρόσδεμα DNA O6CMG: 22,7% χορτοφαγική, 55,7% κόκκινο κρέας, 45,7% κόκκινο κρέας με ίνες. Οι ίνες μείωσαν αλλά δεν εξάλειψαν την αύξηση.
96. 2018 AHA/ACC/Multisociety Guideline on the Management of Blood Cholesterol.
    Grundy SM, et al. · Circulation, 2018 (σύνοψη American College of Cardiology)
    acc.org
    Σε άτομα με LDL-C ≥190 mg/dl («σοβαρή πρωτοπαθής υπερχοληστερολαιμία»), η οδηγία συστήνει έναρξη στατίνης υψηλής έντασης χωρίς καν υπολογισμό 10ετούς κινδύνου ASCVD. Το επίπεδο LDL από μόνο του αρκεί για να μπει κάποιος στην κατηγορία υψηλότερου κινδύνου, ανεξάρτητα από άλλους παράγοντες.
97. Risks of the ketogenic diet in CKD, the con part.
    Joshi S, Shi R, Patel J · Clinical Kidney Journal, 2023
    academic.oup.com
    Μετα-ανάλυση: μέση επίπτωση λιθίασης νεφρών 5,9% σε παιδιά και ενήλικες με κετογονική δίαιτα (κυρίως για επιληψία), 7,9% ειδικά στους ενήλικες, έναντι 0,25–0,3% ετήσιας επίπτωσης στον γενικό πληθυσμό. Μηχανισμοί: μειωμένο κιτρικό ούρων (μεταβολική οξέωση), αυξημένο οξαλικό, αυξημένο ασβέστιο ούρων, μειωμένος όγκος ούρων. Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι η νεφρική λειτουργία δεν επιδεινώθηκε σε τουλάχιστον 4 μελέτες 3–12 μηνών, αλλά ζητούν μακροχρόνια έρευνα.
98. Effect of low-carbohydrate high-protein diets on acid-base balance, stone-forming propensity, and calcium metabolism.
    Reddy ST, Wang CY, Sakhaee K, Brinkley L, Pak CYC · American Journal of Kidney Diseases, 2002
    pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
    10 υγιείς ενήλικες, όχι ασθενείς με επιληψία. Δίαιτα τύπου Atkins (2 εβδομάδες αυστηρός περιορισμός υδατανθράκων, 4 εβδομάδες μετριοπαθής). Το pH ούρων έπεσε από 6,09 σε 5,56 (p<0,01), με αυξημένο οξικό φορτίο και μειωμένο κιτρικό, ευρήματα που οι συγγραφείς συνδέουν με αυξημένο κίνδυνο λιθίασης και οστικής απώλειας.
99. Plant-based diets and long-term health: findings from the EPIC-Oxford study.
    Key TJ, Papier K, Tong TYN · Proceedings of the Nutrition Society, 2021
    pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
    Νεότερη ανάλυση θνησιμότητας EPIC-Oxford (συνδυασμένη με το παλαιότερο Oxford Vegetarian Study, σχεδόν 20 χρόνια παρακολούθησης). Χορτοφάγοι: HR 1,00 (95% CI 0,93–1,08). Vegan: HR 1,14 (95% CI 0,97–1,35), όχι στατιστικά σημαντικό. Διαφορετικός αριθμός από την ανάλυση του 2009 (ref-35), αλλά ίδιο ποιοτικό συμπέρασμα: καμία σαφής διαφορά συνολικής θνησιμότητας.
100. Risks of ischaemic heart disease and stroke in meat eaters, fish eaters, and vegetarians over 18 years of follow-up: results from the prospective EPIC-Oxford study.
     Tong TYN, et al. · The BMJ, 2019
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     48.188 συμμετέχοντες, 18,1 χρόνια παρακολούθησης, 2.820 περιστατικά στεφανιαίας νόσου, 1.072 εγκεφαλικά (519 ισχαιμικά, 300 αιμορραγικά). Χορτοφάγοι: HR στεφανιαίας νόσου 0,78 (95% CI 0,70–0,87, 22% χαμηλότερος κίνδυνος, 10 λιγότερα περιστατικά ανά 1.000 άτομα σε 10 χρόνια), HR συνολικού εγκεφαλικού 1,20 (95% CI 1,02–1,40, 20% υψηλότερος κίνδυνος, 3 επιπλέον περιστατικά ανά 1.000 σε 10 χρόνια), κυρίως λόγω αιμορραγικού εγκεφαλικού, καμία σημαντική διαφορά στο ισχαιμικό εγκεφαλικό ειδικά. Ψαροφάγοι (ενδιάμεση ομάδα): HR στεφανιαίας νόσου 0,87 (95% CI 0,77–0,99, 13% χαμηλότερος κίνδυνος), καμία σημαντική διαφορά στο εγκεφαλικό. Προτεινόμενος μηχανισμός από τους ίδιους τους συγγραφείς: η χαμηλότερη ολική και LDL χοληστερόλη σε χορτοφάγους/vegan, που πιθανώς εξηγεί τη μείωση στεφανιαίας νόσου, συνδέεται σε άλλη βιβλιογραφία και με αυξημένο κίνδυνο αιμορραγικού εγκεφαλικού.
101. Academy of Nutrition and Dietetics.
     Wikipedia, ενότητα ιστορίας
     en.wikipedia.org
     Ο οργανισμός (τότε American Dietetic Association) ιδρύθηκε το 1917 σε ομάδα που περιλάμβανε την Lenna F. Cooper, περιγραφόμενη ως Επτάημερη Αντβεντίστρια, και την πρώτη πρόεδρο Lulu G. Graves. Ιστορικό γεγονός, δεν αποδεικνύει τίποτα για τη σημερινή επιστημονική εγκυρότητα των συστάσεων του οργανισμού.
102. The corporate capture of the nutrition profession in the USA: the case of the Academy of Nutrition and Dietetics.
     Carriedo A, Pinsky I, Crosbie E, Ruskin G, Mialon M · Public Health Nutrition, 2022
     ncbi.nlm.nih.gov
     Ανάλυση εγγράφων 2014–2020 μέσω αιτημάτων ελευθερίας πληροφορίας. Ο AND δέχτηκε πάνω από 15 εκατ. $ από εταιρικούς χορηγούς (2011, 2013–2017): National Dairy Council 1,50 εκατ. $, Conagra 1,41 εκατ. $, Abbott Nutrition 1,25 εκατ. $, PepsiCo 486 χιλ. $, Coca-Cola 478 χιλ. $, Hershey 368 χιλ. $. Ο οργανισμός και το ίδρυμά του κατείχαν μετοχές σε Nestlé και PepsiCo. Συμπέρασμα των συγγραφέων: ο AND λειτουργεί ως «pro-industry voice».
103. You are what you eat, should it be all meat?: Impact of the carnivore diet on the risk of kidney stone development.
     Wilson HE, Moe SM · American Journal of Clinical Nutrition, 2025
     ajcn.nutrition.org
     Αναφορά περιστατικού: 61χρονος άνδρας με προϋπάρχον ιστορικό λιθίασης νεφρών, ξεκίνησε carnivore διατροφή για ουρική αρθρίτιδα μετά από σύσταση μέσω βίντεο YouTube, όχι από νεφρολόγο. Οι εξετάσεις ούρων έδειξαν αυξημένο κίνδυνο και για τους 3 κύριους τύπους πέτρας (οξαλικό ασβέστιο, φωσφορικό ασβέστιο, ουρικό οξύ). Αξιοσημείωτο: το οξαλικό ούρων αυξήθηκε παρά τη σχεδόν μηδενική διατροφική πρόσληψη οξαλικού από το κρέας, πιθανώς από ενδογενή παραγωγή, όχι από τη δίαιτα. Έναν χρόνο μετά τη διακοπή της carnivore διατροφής, ο ασθενής ήταν ελεύθερος πέτρας. Ουρικό οξύ ούρων 883→315 mg/24ω, ασβέστιο ούρων 181→99 mg/24ω.
104. A Ketogenic Low-Carbohydrate High-Fat Diet Increases LDL Cholesterol in Healthy, Young, Normal-Weight Women: A Randomized Controlled Feeding Trial.
     Burén J, Ericsson M, Damasceno NRT, Sjödin A · Nutrients, 2021
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Τυχαιοποιημένη διασταυρούμενη δοκιμή, 17 γυναίκες ολοκλήρωσαν, 4 εβδομάδες κετογονικής δίαιτας (4% υδατάνθρακες) έναντι 4 εβδομάδων συμβατικής δίαιτας. Η LDL αυξήθηκε σε κάθε γυναίκα του δείγματος, μέση επίδραση +1,82 mmol/l (περίπου +70 mg/dl, p<0,001). Αύξηση και στη μικρή πυκνή LDL και στη μεγάλη ελαφριά LDL. Οι συγγραφείς το χαρακτηρίζουν ανησυχητικό εύρημα.
105. Elevated LDL Cholesterol with a Carbohydrate-Restricted Diet: Evidence for a «Lean Mass Hyper-Responder» Phenotype.
     Norwitz NG, Feldman D, Soto-Mota A, Kalayjian T, Ludwig DS · Current Developments in Nutrition, 2021
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Η αρχική δημοσίευση που όρισε τον φαινότυπο LMHR, πριν το μεμονωμένο περιστατικό LDL 545 (ref-13). Δεδομένα από online έρευνα 548 ενηλίκων σε δίαιτα χαμηλών υδατανθράκων, plus σειρά 5 κλινικών περιστατικών. 100 άτομα πληρούσαν τα αυστηρά κριτήρια LMHR (LDL ≥200, HDL ≥80, τριγλυκερίδια ≤70 mg/dl). Είχαν χαμηλότερο ΔΜΣ και παρόμοια βασική LDL πριν τη δίαιτα σε σχέση με άλλους συμμετέχοντες.
106. The LDL-C/ApoB ratio predicts major cardiovascular events in patients with established atherosclerotic cardiovascular disease.
     Drexel H, Larcher B, Mader A, Vonbank A, Heinzle CF, et al. · Atherosclerosis, 2021
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     1.687 ασθενείς με ήδη τεκμηριωμένη αθηροσκλήρωση, παρακολούθηση 9,9±4,6 έτη, 558 σοβαρά καρδιαγγειακά συμβάντα. Υψηλότερος λόγος LDL-C/ApoB (δείκτης μεγαλύτερων, λιγότερο πυκνών σωματιδίων) συσχετίστηκε με λιγότερα συμβάντα (HR 0,87, 95% CI 0,78–0,97, προσαρμοσμένο). Αφορά πληθυσμό με ήδη υπάρχουσα νόσο, όχι υγιή άτομα ή ειδικά LMHR, αλλά είναι πραγματικά δεδομένα εκβάσεων, όχι μόνο απεικόνιση.
107. Beef Consumption and Cardiovascular Disease Risk Factors: A Systematic Review and Meta-analysis of Randomized Controlled Trials.
     Sanders LM, Palacios OM, Wilcox ML, Maki KC · Current Developments in Nutrition, 2024
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     20 τυχαιοποιημένες δοκιμές. Το βοδινό δεν επηρέασε σημαντικά την αρτηριακή πίεση ούτε τους περισσότερους δείκτες λιπιδίων. Η μόνη σημαντική επίδραση ήταν μικρή αύξηση LDL (+2,7 mg/dl, p=0,03), η οποία έχασε τη σημαντικότητά της σε ανάλυση ευαισθησίας μετά την αφαίρεση μίας επιδραστικής δοκιμής.
108. Impact of the ketogenic diet as a dietary approach on cardiovascular disease risk factors: a meta-analysis of randomized controlled trials.
     Wang Z, Chen T, Wu S, Dong X, Zhang M, Ma G · American Journal of Clinical Nutrition, 2024
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     27 τυχαιοποιημένες δοκιμές, 1.278 άτομα. Η κετογονική δίαιτα βελτίωσε τριγλυκερίδια (−0,20 mmol/l), αρτηριακή πίεση, βάρος (−2,59 kg) και γλυκόζη, αλλά αύξησε σημαντικά ολική χοληστερόλη (+0,36 mmol/l) και LDL (+0,35 mmol/l). Οι συγγραφείς συστήνουν προσοχή λόγω της αύξησης LDL.
109. Cardiovascular disease in the Masai.
     Mann GV, Shaffer RD, Anderson RS, Sandstead HH · Journal of Atherosclerosis Research, 1964
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Επιτόπια έρευνα σε 400 άνδρες Μασάι στην τότε Τανγκανίκα. Μέση ολική χοληστερόλη περίπου 130 mg/dl σε άνδρες 25–55 ετών, σπάνια υψηλή αρτηριακή πίεση, καμία κλινική ή χημική ένδειξη αθηροσκλήρωσης, παρά τη διατροφή πλούσια σε ζωικό λίπος. Οι ίδιοι οι συγγραφείς πρότειναν πιθανό προστατευτικό ρόλο της φυσικής δραστηριότητας.
110. Traditional Maasai Dietary Practices and Their Inapplicability to Modern Carnivore Diets: A Narrative Review.
     Goldman DM, Waterfall TJ, Nagra M · Cureus, 2025
     pmc.ncbi.nlm.nih.gov
     Συνθετική ανασκόπηση των λόγων που η παραδοσιακή δίαιτα Μασάι δεν γενικεύεται σε σύγχρονη carnivore διατροφή: μόνο ~9% θερμίδων γυναικών από κρέας/ζωικό λίπος (42% από γαλακτοκομικά), γενετική προσαρμογή απορρόφησης/σύνθεσης χοληστερόλης ειδική για τον πληθυσμό, ενεργειακή δαπάνη ~2.565 kcal/ημέρα πάνω από βασικό μεταβολισμό, προσδόκιμο ζωής ~45 ετών από ηλικία 20, υψηλό βάρος ελονοσίας, και διαλείπων υποσιτισμός γυναικών/παιδιών (50–70% εκτιμώμενων αναγκών).
111. Atherosclerosis in the Masai.
     Mann GV, Spoerry A, Gray M, Jarashow D · American Journal of Epidemiology, 1972
     academic.oup.com
     Αυτοψία καρδιών και αορτών 50 Μασάι ανδρών. Εκτεταμένη αθηροσκλήρωση στην αορτή (εναπόθεση λιπιδίων, ινώδεις αλλοιώσεις) και πάχυνση στεφανιαίων αρτηριών ισοδύναμη με ηλικιωμένους Αμερικανούς άνδρες, παρά τη χαμηλή κλινική νόσο. Οι συγγραφείς εικάζουν ότι η φυσική κατάσταση προστάτευε μέσω αντισταθμιστικής διεύρυνσης των αγγείων, όχι μέσω απουσίας αθηροσκλήρωσης.
112. Ketogenic diets and appetite regulation.
     Roekenes J, Martins C · Current Opinion in Clinical Nutrition and Metabolic Care, 2021
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Ανασκόπηση μηχανισμών. Όσο πιο έντονη η κετογένεση (μετρημένη ως β-υδροξυβουτυρικό πλάσματος), τόσο μικρότερη η αύξηση της γκρελίνης (ορμόνη πείνας) και μεγαλύτερη η έκκριση ορμονών κορεσμού. Οι ακριβείς μηχανισμοί δεν έχουν πλήρως προσδιοριστεί, αλλά η πλειονότητα των πρόσφατων μελετών συμφωνεί στην κατεύθυνση.
113. Effects of Consuming Ounce-Equivalent Portions of Animal- vs. Plant-Based Protein Foods on Essential Amino Acids Bioavailability.
     Connolly G, Hudson JL, Bergia RE, Davis EM, Hartman AS, et al. · Nutrients, 2023
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Σύγκριση ίσων μερίδων (oz-equivalent) σε νέους και ηλικιωμένους ενήλικες. Χοιρινό και αυγά έδωσαν σημαντικά περισσότερα απαραίτητα αμινοξέα στην κυκλοφορία (7,36 και 5,38 g) από μαύρα φασόλια και αμύγδαλα (3,02 και 1,85 g, p<0,0001). Ίσες μερίδες σε γραμμάρια δεν σημαίνουν ίση βιοδιαθέσιμη πρωτεΐνη.
114. Efficacy and safety of very low calorie ketogenic diet (VLCKD) in patients with overweight and obesity: a systematic review and meta-analysis.
     Castellana M, Conte E, Cignarelli A, Perrini S, Giustina A, et al. · Reviews in Endocrine and Metabolic Disorders, 2020
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     12 μελέτες. Απώλεια βάρους 10–15,6 kg ανάλογα με τη διάρκεια της κετογονικής φάσης, σταθερή έως 2 έτη. Βελτίωση HbA1c (−0,7%), ολικής χοληστερόλης (−28 mg/dl), τριγλυκεριδίων (−30 mg/dl), αρτηριακής πίεσης (−8 συστολική / −7 διαστολική mmHg), ηπατικών ενζύμων. Καμία σημαντική μεταβολή σε LDL, HDL, κρεατινίνη, ουρικό οξύ ή κάλιο. Ποσοστό διακοπής 7,5%, παρόμοιο με συμβατική δίαιτα χαμηλών θερμίδων.
115. The protein paradox, carnivore diet & hypertrophy versus longevity.
     Palmer RD · Nutrition and Health, 2025
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Οπτική δημοσίευση (perspective), όχι πρωτογενής έρευνα. Υποστηρίζει ότι η ζωική πρωτεΐνη ενεργοποιεί mTOR/IGF-1, ωφέλιμα για μυϊκή υπερτροφία βραχυπρόθεσμα, αλλά συνδεδεμένα με επιταχυνόμενη γήρανση κυρίως σε μοντέλα ζώων. Προτείνει μετατόπιση πρωτεΐνης μακριά από κόκκινο/επεξεργασμένο κρέας για όσους δίνουν προτεραιότητα στη μακροζωία. Δεν βασίζεται σε τυχαιοποιημένη δοκιμή θνησιμότητας σε ανθρώπους.
116. Assessing the Nutrient Composition of a Carnivore Diet: A Case Study Model.
     Goedeke S, Murphy T, Rush A, Zinn C · Nutrients, 2024
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Μοντελοποίηση 4 υποθετικών πλάνων γευμάτων carnivore (2 γυναικεία, 2 ανδρικά, με/χωρίς γαλακτοκομικά ή εντόσθια) με λογισμικό διατροφικής ανάλυσης. Επαρκή σε όλα τα πλάνα: ριβοφλαβίνη, νιασίνη, φώσφορος, ψευδάργυρος, B6, B12, σελήνιο, βιταμίνη Α. Ανεπαρκή σε όλα τα πλάνα: θειαμίνη 0,52–0,92mg (RDI 1,1–1,2mg), μαγνήσιο 135,8–203,1mg (RDI 310–420mg), ασβέστιο 76,2–840,1mg (RDI 1.000mg), βιταμίνη C 1,21–33,2mg (RDI 45mg, ειδικά χαμηλή στα γυναικεία πλάνα), ίνες κάτω από 1% της συνιστώμενης πρόσληψης (AI 25–30g). Ασυνεπή ανάλογα με το σενάριο: σίδηρος, φολικό, ιώδιο, κάλιο. Νάτριο: υπερβολικό σε όλα τα πλάνα, 15–20 φορές πάνω από το όριο αναφοράς της μελέτης (7.200–8.789mg). Οι συγγραφείς σημειώνουν αβεβαιότητα αν το μεταβολικό πλαίσιο της κετογένεσης μειώνει τις πραγματικές ανάγκες ή αν πρόκειται για πραγματικό κίνδυνο, και συστήνουν εξατομικευμένη διατροφική καθοδήγηση.
117. Scientific opinion on the tolerable upper intake level for preformed vitamin A and β-carotene.
     EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA), Turck D, Bohn T, et al. · EFSA Journal, 2024
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Ανώτατο ανεκτό όριο πρόσληψης προσχηματισμένης βιταμίνης Α (ρετινόλης) για ενήλικες: 3.000 µg RE/ημέρα. Το συκώτι και τα εντόσθια είναι η κύρια πηγή κινδύνου υπέρβασης. Κατά USDA FoodData Central, το ωμό βοδινό συκώτι περιέχει περίπου 4.970 µg RAE βιταμίνης Α ανά 100g, δηλαδή μία και μόνο συνηθισμένη μερίδα ξεπερνάει το ημερήσιο ανώτατο όριο κατά περίπου 66%. Κίνδυνοι από υπερβολική πρόσληψη: τερατογένεση (η κύρια βάση του ορίου, ιδιαίτερα σε εγκύους), ηπατοτοξικότητα, πιθανή σύνδεση με κάταγμα οστών. Σύσταση: περιορισμός συκωτιού σε μία φορά τον μήνα ή λιγότερο, έγκυες να το αποφεύγουν εντελώς.
118. Low-Carb and Ketogenic Diets in Type 1 and Type 2 Diabetes.
     Bolla AM, Caretto A, Laurenzi A, Scavini M, Piemonti L · Nutrients, 2019
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Ανασκόπηση. Στον τύπο 2, ο περιορισμός υδατανθράκων μειώνει βάρος και βελτιώνει γλυκαιμικό έλεγχο. Στον τύπο 1, οι συγγραφείς εκφράζουν σαφή ανησυχία λόγω προδιάθεσης σε κέτωση από απόλυτη έλλειψη ινσουλίνης, με αυξημένο κίνδυνο διαβητικής κετοξέωσης, ιδιαίτερα σε παιδιά/εφήβους υπό ανάπτυξη. Λίγα μακροχρόνια δεδομένα ασφάλειας και βιωσιμότητας, μελέτες συχνά κακώς ορισμένες μεθοδολογικά.
119. Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian Diets.
     Melina V, Craig W, Levin S · Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 2016
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Η επίσημη θέση «appropriately planned vegetarian, including vegan, diets are healthful, nutritionally adequate». Συγγραφείς: Vesanto Melina (ανεξάρτητη σύμβουλος), Winston Craig (Andrews University), Susan Levin (τότε Director of Nutrition Education, Physicians Committee for Responsible Medicine, οργανισμός με δημόσια αποστολή προώθησης φυτικής διατροφής).
120. Winston Craig.
     Andrews University, βιογραφικό σελίδα σχολής · και Wikipedia
     andrews.edu
     Καθηγητής Ομότιμος Διατροφής στο Andrews University (κεντρικό πανεπιστήμιο της Εκκλησίας των Επταημεριτών Αντβεντιστών) από το 1987, έκτακτος καθηγητής στο Loma Linda University (άλλο ίδρυμα της ίδιας Εκκλησίας). Αναγνωρισμένος ως Επταημερίτης Αντβεντιστής. Συν-συγγραφέας των θέσεων AND για vegetarian διατροφή του 2009 και 2016.
121. Vegetarian Nutrition Dietetic Practice Group (VN DPG), Ετήσια Αναφορά.
     Academy of Nutrition and Dietetics
     andeal.org
     Ειδική ομάδα πρακτικής μέσα στον AND αφιερωμένη στη vegetarian/vegan διατροφή. Έχει χρηματοδοτήσει ερευνητική υποτροφία έως 10.000 $ ειδικά για έρευνα πάνω σε vegetarian διατροφή, μέσω του ιδρύματος AND.
122. Vegetarian Dietary Patterns for Adults: A Position Paper of the Academy of Nutrition and Dietetics.
     Raj S, Guest NS, Landry MJ, Mangels AR, Pawlak R, Rozga M · Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 2025
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Επικαιροποίηση της θέσης του 2016 ειδικά για ενήλικες, με διαφορετική ομάδα έξι συγγραφέων. Καταλήγει σε παρόμοιο γενικό συμπέρασμα υπέρ της επάρκειας καλά σχεδιασμένης vegetarian διατροφής.
123. Saturated Fats and Health: A Reassessment and Proposal for Food-Based Recommendations.
     Astrup A, Magkos F, Bier DM, Brenna JT, de Oliveira Otto MC, et al. · Journal of the American College of Cardiology, 2020
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Ανασκόπηση αιχμής (state-of-the-art) με 12 συγγραφείς. Οι περισσότερες πρόσφατες μετα-αναλύσεις τυχαιοποιημένων δοκιμών και παρατηρησιακών μελετών δεν βρήκαν όφελος από μείωση κορεσμένου λίπους σε καρδιαγγειακή νόσο ή συνολική θνησιμότητα, και βρήκαν προστατευτική επίδραση για εγκεφαλικό. Το κορεσμένο λίπος ανεβάζει την LDL κυρίως μέσω μεγαλύτερων, λιγότερο πυκνών σωματιδίων, όχι της μικρής πυκνής LDL. Η επίδραση ενός τροφίμου δεν προβλέπεται μόνο από ένα θρεπτικό συστατικό, χωρίς να ληφθεί υπόψη η συνολική σύστασή του.
124. Greek Orthodox fasting rituals: a hidden characteristic of the Mediterranean diet of Crete.
     Sarri K, Linardakis M, Bervanaki F, Tzanakis N, Kafatos A · British Journal of Nutrition, 2004 (και μεταγενέστερη επιστολή στο Public Health Nutrition)
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Οι τηρούντες τη νηστεία της Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας απέχουν από κρέας, γαλακτοκομικά και αυγά για 180–200 ημέρες ετησίως (Σαρακοστή, Χριστούγεννα, Δεκαπενταύγουστος και άλλες περίοδοι). Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι αυτό το χαρακτηριστικό της παραδοσιακής κρητικής διατροφής δεν αξιολογήθηκε επαρκώς στη Μελέτη των Επτά Χωρών.
125. Dietary Guidelines for Americans 2025-2030: Progress on added sugar, protein hype, saturated fat contradictions.
     Harvard T.H. Chan School of Public Health, The Nutrition Source · Ιανουάριος 2026
     nutritionsource.hsph.harvard.edu
     Ανάλυση των νέων επίσημων αμερικανικών διατροφικών οδηγιών (7 Ιανουαρίου 2026, HHS/USDA). Το γράφημα MyPlate αντικαταστάθηκε από γράφημα που περιγράφεται ως «αναποδογυρισμένο», με μπριζόλα και κιμά σε προβεβλημένη θέση στην κορυφή. Η σύσταση πρωτεΐνης αυξήθηκε σε 1,2–1,6 g/kg/ημέρα. Διατηρήθηκε το όριο κορεσμένου λίπους στο 10% της ενέργειας, παρά την ταυτόχρονη προώθηση βουτύρου, ζωικού λίπους και πλήρους λίπους γαλακτοκομικών, μια αντίφαση που επισημαίνει ρητά ο Dr. Hu (Harvard). Η αρχική Συμβουλευτική Επιτροπή (DGAC) απορρίφθηκε από τη διοίκηση και αντικαταστάθηκε από συμπληρωματική ανάλυση επιλεγμένων ατόμων μέσω διαδικασίας ομοσπονδιακής ανάθεσης, όχι της συνήθους διαδικασίας. Μέλος της αρχικής επιτροπής (Deirdre Tobias) καταγγέλλει έλλειψη διαφάνειας στη μεθοδολογία.
126. USDA's «Dietary Guidelines Process Is Rife With Conflicts of Interest» and Routinely Violates Law by Favoring Checkoff Programs Promoting Meat, Eggs, Dairy.
     Physicians Committee for Responsible Medicine (PCRM), αναφορά/αίτημα προς Επόπτες Γενικούς Επιθεωρητές HHS και USDA · 8 Ιανουαρίου 2026
     pcrm.org
     Επίσημο αίτημα απόσυρσης των οδηγιών 2025–2030. Ισχυρισμός: 8 από τους 9 συγγραφείς της συμπληρωματικής επιστημονικής αναφοράς πίσω από τις νέες οδηγίες είχαν λάβει ερευνητική χρηματοδότηση ή άλλη αποζημίωση από την National Cattlemen's Beef Association, το Texas Beef Council, τη General Mills, το National Dairy Council και το National Pork Board. Ανεξάρτητη κάλυψη του ίδιου αιτήματος επιβεβαιώνεται και από κλαδικό τύπο (Feedstuffs, Baking Business, Supermarket Perimeter), όχι μόνο από το PCRM.
127. Scientific Report of the 2025 Dietary Guidelines Advisory Committee.
     USDA / HHS, Dietary Guidelines Advisory Committee · Δεκέμβριος 2024
     dietaryguidelines.gov
     Η επίσημη επιστημονική αναφορά της κανονικής, ανοιχτής διαδικασίας ανάθεσης πριν την πολιτική οριστικοποίηση. Βρήκε μέτριας βεβαιότητας στοιχεία ότι η αντικατάσταση κόκκινου κρέατος (επεξεργασμένου ή ανεπεξέργαστου) με φυτικές πηγές πρωτεΐνης (όσπρια, ξηροί καρποί, σόγια) συνδέεται με χαμηλότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο, και συνέστησε αντικατάσταση τροφίμων πλούσιων σε κορεσμένο λίπος με φυτικά τρόφιμα. Οι τελικές οδηγίες του 2026 αποκλίνουν από αυτή τη σύσταση.
128. Επάγγελμα: Διαιτολόγος – Διατροφολόγος.
     Ελληνική Διατροφολογική Εταιρεία (ΕΛΔΕ)
     elde.gr
     Στην Ελλάδα ο διαιτολόγος-διατροφολόγος είναι κάτοχος τετραετούς πανεπιστημιακού πτυχίου (BSc) στη Διαιτολογία-Διατροφή και άδειας άσκησης επαγγέλματος βάσει του Π.Δ. 133/2014, ξεχωριστό ακαδημαϊκό και επαγγελματικό μονοπάτι από την εξαετή Ιατρική Σχολή.
129. A study comparing the effects of vegan and omnivorous diets fails Science 101.
     Peter Attia · peterattiamd.com, 2023
     peterattiamd.com
     Η πλήρης κριτική του Attia στη μελέτη διδύμων. Η vegan ομάδα κατανάλωνε περίπου 200 λιγότερες θερμίδες/ημέρα από την παμφάγα (1.628±519 έναντι 1.815±623 kcal, περίπου 11% λιγότερο) και σημαντικά λιγότερο κορεσμένο λίπος και στις δύο φάσεις της μελέτης. Η ικανοποίηση από τη δίαιτα ήταν χαμηλότερη στη vegan ομάδα και στην 4η και στην 8η εβδομάδα. Επιχείρημα: η μελέτη δεν απομόνωσε τη διατροφή ως ανεξάρτητη μεταβλητή, οπότε δεν μπορεί να αποδώσει τα ευρήματα ειδικά στην απουσία ζωικών τροφίμων.
130. Review: You Are What You Eat, A Twin Experiment (Netflix).
     Serious Fitness Lab
     seriousfitnesslab.com
     Ανεξάρτητη ανασκόπηση του ντοκιμαντέρ. Μόνο τα 4 προβεβλημένα ζευγάρια είχαν προσωπικό γυμναστή, στοιχείο εκτός του πρωτοκόλλου της δημοσιευμένης μελέτης. Μόνο στο ντοκιμαντέρ μετρήθηκε άλιπη (μυϊκή) μάζα μέσω DEXA· σε ένα από τα προβεβλημένα ζευγάρια, η vegan δίδυμη έχασε περίπου 3,2 κιλά μυϊκής μάζας, έναντι περίπου 1,8 κιλών του παμφάγου διδύμου.
131. Dietary fibre for the prevention of recurrent colorectal adenomas and carcinomas.
     Yao Y, Suo T, Andersson R, et al. · Cochrane Database of Systematic Reviews, 2017
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Συστηματική ανασκόπηση τυχαιοποιημένων δοκιμών (πίτυρο σιταριού, ισπάγουλα, ή γενική δίαιτα υψηλής ίνας). Καμία στατιστικά σημαντική διαφορά στην υποτροπή αδενωμάτων: risk ratio 1,04 (95% CI 0,95–1,13, 5 δοκιμές, 3.641 άτομα) για τουλάχιστον ένα αδένωμα, σε 3–4 χρόνια. Οι συγγραφείς σημειώνουν χαμηλή βεβαιότητα των ευρημάτων και ότι το αδένωμα είναι υποκατάστατος δείκτης, όχι ο ίδιος ο καρκίνος.
132. Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials of Red Meat Consumption in Comparison With Various Comparison Diets on Cardiovascular Risk Factors.
     Guasch-Ferré M, Satija A, Blondin SA, et al. · Circulation, 2019
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     36 τυχαιοποιημένες δοκιμές, 1.803 συμμετέχοντες. Το κόκκινο κρέας δεν διέφερε σημαντικά από το σύνολο των δίαιτων σύγκρισης σε ολική χοληστερόλη, LDL, HDL ή απολιποπρωτεΐνες, εκτός των τριγλυκεριδίων. Η επίδραση εξαρτάται από το τι αντικαθιστά το κρέας: έναντι φυτικής πρωτεΐνης υψηλής ποιότητας (όσπρια, σόγια, ξηροί καρποί) η φυτική πρωτεΐνη μείωσε περισσότερο την ολική και την LDL χοληστερόλη· έναντι υδατανθράκων, το κόκκινο κρέας μείωσε περισσότερο τα τριγλυκερίδια. Καμία τέτοια διαφορά έναντι ψαριού ή χαμηλής ποιότητας υδατανθράκων.
133. Behavioral Characteristics and Self-Reported Health Status among 2029 Adults Consuming a «Carnivore Diet».
     Lennerz BS, Mey JT, Henn OH, Ludwig DS · Current Developments in Nutrition, 2021
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Διαδικτυακή έρευνα σε 2.029 ενήλικες σε carnivore διατροφή, διάμεση διάρκεια 14 μηνών. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν βελτίωση ή ύφεση σε παχυσαρκία, διαβήτη/αντίσταση ινσουλίνης, γαστρεντερικά και δερματολογικά προβλήματα. Στους λίγους που ανέφεραν εργαστηριακές τιμές, η LDL ήταν συχνά αυξημένη (διάμεσος περίπου 172 mg/dl) ενώ τριγλυκερίδια, HDL και CRP ήταν συνήθως ευνοϊκά. Η μελέτη είναι αυτοαναφερόμενη έρευνα σε αυτοεπιλεγμένο δείγμα, χωρίς ομάδα ελέγχου ή αντικειμενική επιβεβαίωση διατροφής, άρα δεν αποδεικνύει μακροπρόθεσμη ασφάλεια ή ανωτερότητα.
134. Diet, nutrition, physical activity and colorectal cancer.
     World Cancer Research Fund / American Institute for Cancer Research (WCRF/AICR), Continuous Update Project, Third Expert Report
     wcrf.org
     Η τρέχουσα επίσημη θέση (2018) ταξινομεί τα τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες και δημητριακά ολικής άλεσης ως «πιθανή» προστασία έναντι καρκίνου παχέος εντέρου, βασισμένη σχεδόν αποκλειστικά σε παρατηρησιακά δεδομένα, σε αντίθεση με τις μηδενικές τυχαιοποιημένες δοκιμές ^2425131 πάνω στο πιο κοντινό κλινικό ενδιάμεσο σημείο (υποτροπή αδενωμάτων).
135. Vitamin C, Health Professional Fact Sheet.
     National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements (NIH ODS)
     ods.od.nih.gov
     Τρέχουσα επίσημη RDA (ΗΠΑ): 90 mg/ημέρα για άνδρες, 75 mg/ημέρα για γυναίκες, +35 mg/ημέρα για καπνιστές, από το 2000 (IOM). Ιστορικά η επίσημη σύσταση ΗΠΑ κυμάνθηκε σημαντικά: 70–75 mg το 1943, μείωση σε 60 mg το 1968, σε 45 mg το 1974, επιστροφή σε 60 mg το 1980 και το 1989, πριν φτάσει στα σημερινά επίπεδα το 2000.
136. Vitamin C and scar strength: analysis of a historical trial and implications for collagen-related pathologies.
     Hujoel PP, Hujoel MLA · The American Journal of Clinical Nutrition, 2021
     ajcn.nutrition.org
     Επανανάλυση της ιστορικής δοκιμής αποστέρησης βιταμίνης C του Sheffield/Sorby (δεκαετία 1940–1950, μηδέν έναντι 10 έναντι 70 mg/ημέρα). Η αρχική δοκιμή έδειξε ότι 10 mg/ημέρα αρκούν για αποφυγή κλινικού σκορβούτου. Η νέα στατιστική ανάλυση εκτιμά ότι χρειάζονται κατά μέσο όρο 95 mg/ημέρα για να αποφευχθεί αδύναμη ουλοποίηση (σχηματισμός κολλαγόνου) στο 97,5% του πληθυσμού, δηλαδή η βασική διάκριση είναι ανάμεσα στην αποφυγή σκορβούτου καθαυτού και στη βέλτιστη λειτουργία κολλαγόνου.
137. Human erythrocytes transport dehydroascorbic acid and sugars using the same transporter complex.
     Sage JM, Carruthers A · American Journal of Physiology-Cell Physiology, 2014
     pmc.ncbi.nlm.nih.gov
     Η οξειδωμένη μορφή της βιταμίνης C (dehydroascorbic acid, DHA) μεταφέρεται μέσα στα κύτταρα από τους ίδιους μεταφορείς γλυκόζης GLUT1, GLUT3 και GLUT4, με άμεσο αμοιβαίο ανταγωνισμό. Η μη οξειδωμένη μορφή (ασκορβικό οξύ, AA) μεταφέρεται από διαφορετικούς, εξαρτώμενους από νάτριο μεταφορείς (SVCT1, SVCT2) που δεν δέχονται γλυκόζη.
138. Fructose-Rich Beverages and Risk of Gout in Women.
     Choi HK, Willett W, Curhan G · JAMA, 2010
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Nurses' Health Study, 78.906 γυναίκες, 22 χρόνια παρακολούθησης. Ανεξάρτητη επιβεβαίωση σε γυναικείο πληθυσμό της σχέσης φρουκτόζης-ουρικής αρθρίτιδας: 1 ζαχαρούχο αναψυκτικό/ημέρα έναντι <1/μήνα, RR 1,74· 2+ /ημέρα, RR 2,40.
139. Milk- and soy-protein ingestion: acute effect on serum uric acid concentration.
     Garrel DR, Verdy M, PetitClerc C, Martin C, Brulé D, Hamet P · The American Journal of Clinical Nutrition, 1991
     ajcn.nutrition.org
     Σε 10 υγιείς εθελοντές, η λήψη καζεΐνης ή λακταλβουμίνης (πρωτεΐνες γάλακτος) μείωσε σημαντικά το ουρικό οξύ ορού μέσα σε 3 ώρες και αύξησε την κάθαρση ουρικού από τα νεφρά (ουρικοσουρική δράση). Η πρωτεΐνη σόγιας, αντίθετα, αύξησε το ουρικό οξύ.
140. Sogen Kato: mummified «Tokyo's oldest man» dead for over 30 years while family collected his pension.
     Ιαπωνική αστυνομική έρευνα, 2010, ευρεία διεθνής κάλυψη (BBC, Wikipedia)
     en.wikipedia.org
     Το 2010 βρέθηκε το μουμιοποιημένο πτώμα του Sogen Kato, επίσημα καταγεγραμμένου ως του γηραιότερου άνδρα του Τόκιο, στο δωμάτιό του. Είχε πεθάνει γύρω στο 1978, η οικογένειά του εισέπραττε τη σύνταξή του για πάνω από 30 χρόνια χωρίς να δηλώσει τον θάνατο. Η υπόθεση πυροδότησε εθνική έρευνα που βρήκε 234.354 καταχωρημένους «υπεραιωνόβιους» στα ληξιαρχικά μητρώα των οποίων η ζωή ή ο θάνατος δεν μπορούσε να επιβεβαιωθεί.
141. Sociodemographic and Lifestyle Statistics of Oldest Old People (>80 Years) Living in Ikaria Island: The Ikaria Study.
     Panagiotakos DB, et al. · Cardiology Research and Practice, 2011
     onlinelibrary.wiley.com
     Η ακαδημαϊκή μελέτη πίσω από τη φήμη της Ικαρίας. Οι ηλικιωμένοι Ικαριώτες (>80 ετών) κατανάλωναν ελαιόλαδο 5–7 φορές/εβδομάδα, φρούτα και λαχανικά 4–5 φορές/εβδομάδα, ψάρι 2 φορές/εβδομάδα, και κόκκινο κρέας 1–2 φορές/εβδομάδα, δηλαδή τακτικά, όχι μόνο σε γιορτές.
142. A Closer Look at the China Study: Eggs and Disease.
     Minger D · ανεξάρτητη στατιστική επανανάλυση των πρωτογενών δεδομένων, 2010
     deniseminger.com
     Τα αυγά είχαν θετική συσχέτιση με ορθικό καρκίνο στα ακατέργαστα δεδομένα, αλλά συσχετίζονταν και με σχιστοσωμίαση (+40). Περιορίζοντας την ανάλυση μόνο σε κομητείες χωρίς σχιστοσωμίαση, η συσχέτιση αυγών με οποιαδήποτε μορφή καρκίνου παχέος εντέρου/ορθού εξαφανίστηκε εντελώς.
143. Effect of high and low dietary protein on the dosing and postdosing periods of aflatoxin B1-induced hepatic preneoplastic lesion development in the rat.
     Appleton BS, Campbell TC · Cancer Research, 1983
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Η ίδια η ερευνητική ομάδα του Campbell διαχώρισε δύο φάσεις: κατά την περίοδο έκθεσης στην αφλατοξίνη (dosing), η υψηλή καζεΐνη (20%) δεν προήγαγε βλάβες, ενώ η χαμηλή καζεΐνη (5%) συνδέθηκε με μεγαλύτερη θνησιμότητα από οξεία τοξικότητα. Μόνο κατά τη μετέπειτα περίοδο (postdosing/προαγωγή) η υψηλή καζεΐνη προήγαγε την ανάπτυξη προκαρκινικών εστιών.
144. Some Problems with the Casein Cancer Claim.
     RP Strength (σύνθεση της βιβλιογραφίας πάνω σε καζεΐνη, αφλατοξίνη και καρκίνο)
     rpstrength.com
     Σε μεταγενέστερες μελέτες σε πιθήκους rhesus με χαμηλότερες, πιο ρεαλιστικές χρόνιες δόσεις αφλατοξίνης, το αντίστροφο μοτίβο εμφανίστηκε: η υψηλή πρωτεΐνη (20% καζεΐνη) ήταν προστατευτική, ενώ οι πίθηκοι με χαμηλή πρωτεΐνη (5%) ανέπτυξαν προκαρκινικές βλάβες ή πέθαναν από τοξικότητα πριν προλάβουν να αναπτύξουν όγκο.
145. Dietary meat mutagens intake and cancer risk: A systematic review and meta-analysis.
     Reng Q, et al. · Frontiers in Nutrition, 2022
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     1.786.410 συμμετέχοντες, 70.653 περιπτώσεις καρκίνου (όλες οι μορφές μαζί, όχι μόνο παχέος εντέρου). Pooled odds ratios: PhIP 1,13 (95% CI 1,07–1,21), MeIQx 1,14 (95% CI 1,07–1,21), DiMeIQx 1,07 (95% CI 1,01–1,13), σύνολο HCA 1,20 (95% CI 1,03–1,38). Το benzo(a)pyrene (PAH) δεν έδειξε στατιστικά σημαντική συσχέτιση: OR 1,04 (95% CI 0,98–1,10). Βασισμένο σε ερωτηματολόγια συχνότητας τροφίμων (ανάμνηση), όχι βιοδείκτες έκθεσης.
146. Effect of marinades on the formation of heterocyclic amines in grilled beef steaks (πλήρης ανάλυση συνταγών).
     Smith JS, et al. · Journal of Food Science, 2008, Kansas State University
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Τρεις μαρινάδες, 1 ώρα πριν το ψήσιμο στους 400°F (204°C): Caribbean (θυμάρι, κόκκινο και μαύρο πιπέρι, μπαχάρι, δεντρολίβανο, σχοινόπρασο) −88% HCA, Herb (ρίγανη, βασιλικός, κρεμμύδι, τζαλαπένιο, μαϊντανός, κόκκινο πιπέρι) −72%, Southwest (πάπρικα, κόκκινο πιπέρι, ρίγανη, μαύρο πιπέρι, σκόρδο, κρεμμύδι) −57%. Όλες περιείχαν τουλάχιστον δύο μπαχαρικά από την οικογένεια της μέντας, πλούσια σε αντιοξειδωτικά (ροσμαρινικό οξύ, καρνοσόλη, καρνοσικό οξύ).
147. Polyclonal human antibodies against glycans bearing red meat-derived non-human sialic acid N-glycolylneuraminic acid are stable, reproducible, complex and vary between individuals: Total antibody levels are associated with colorectal cancer risk.
     Samraj AN, et al. (εργαστήριο Ajit Varki) · PLoS One, 2018
     pmc.ncbi.nlm.nih.gov
     Nurses' Health Study, Health Professionals Follow-up Study, EPIC. Το ανώτατο έναντι του κατώτατου τεταρτημόριο συνολικών αντισωμάτων anti-Neu5Gc IgG (γλυκάνη-microarray, συνδυασμός όλων των επιτόπων) είχε OR 2,98 (95% CI 0,80–11,1, p trend 0,02), στατιστικά οριακό. Τα αντισώματα ειδικά κατά του Neu5Gc, ή κατά μεμονωμένων επιτόπων, δεν συσχετίστηκαν καθόλου με καρκίνο. Δεν βρέθηκε καμία συσχέτιση ανάμεσα στα επίπεδα αντισωμάτων και την πρόσληψη κόκκινου κρέατος (Spearman −0,05 και −0,02).
148. Diabetes in HFE Hemochromatosis.
     Barton JC, Acton RT · Journal of Diabetes Research, 2017
     pmc.ncbi.nlm.nih.gov
     Σε ασθενείς με κληρονομική αιμοχρωμάτωση, ο επιπολασμός διαβήτη ήταν 23–26% σε παλαιότερες σειρές ασθενών, έναντι σχεδόν 0% σε ταιριασμένους μάρτυρες σε μία μελέτη. Σημαντική διευκρίνιση των ίδιων των συγγραφέων: σε σύγχρονους ασθενείς που διαγιγνώσκονται νωρίς μέσω γενετικού ελέγχου και αντιμετωπίζονται με αιμοδοσία πριν προλάβει να συσσωρευτεί σίδηρος, ο επιπολασμός διαβήτη τύπου 2 είναι πλέον παρόμοιος με τον γενικό πληθυσμό, δηλαδή η έγκαιρη παρακολούθηση και θεραπεία εξουδετερώνει τον επιπλέον κίνδυνο.
149. Ferritin levels and risk of type 2 diabetes mellitus: an updated systematic review and meta-analysis of prospective evidence.
     Systematic review, prospective cohort studies
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Συγκρίνοντας το ανώτατο με το κατώτατο πεμπτημόριο φερριτίνης ορού, ο προσαρμοσμένος σχετικός κίνδυνος διαβήτη τύπου 2 ήταν 1,73 (95% CI 1,35–2,22) σε προοπτικές μελέτες κοόρτης.
150. Cause-specific and all-cause mortalities in vegetarian compared with those in nonvegetarian participants from the Adventist Health Study-2 cohort.
     Orlich MJ, et al. · The American Journal of Clinical Nutrition, 2024
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Ενημέρωση της AHS-2, 88.400 συμμετέχοντες, 971.424 έτη-άτομα παρακολούθησης, 12.515 θάνατοι. Λόγω εξάρτησης από την ηλικία, τα αποτελέσματα δίνονται στα 65 και στα 85 έτη. Χορτοφάγοι έναντι μη χορτοφάγων: συνολική θνησιμότητα HR 0,89 (95% CI 0,83–0,95) στα 65, HR 0,98 (95% CI 0,91–1,04, όχι σημαντικό) στα 85. Ισχαιμική καρδιοπάθεια 0,73 στα 65, 0,84 στα 85. Νεφρική ανεπάρκεια 0,52 στα 65, 0,65 στα 85. Διαβήτης 0,51 στα 65, 0,69 στα 85. Αντίθετα, στα 85 έτη: εγκεφαλικό HR 1,17 (95% CI 1,02–1,33) και άνοια HR 1,13 (95% CI 1,00–1,27), και τα δύο στατιστικά σημαντικά προς την κατεύθυνση αυξημένου κινδύνου. Τα οφέλη ήταν εντονότερα σε άνδρες στα 65 έτη (HR έως 0,60–0,72 ανάλογα με το μοντέλο προσαρμογής) και σχεδόν εξαφανίστηκαν στα 85 (HR 0,91–1,07, όχι σημαντικό).
151. Effects of ketogenic diet on health outcomes: an umbrella review of meta-analyses of randomized clinical trials.
     Patikorn C, et al. · BMC Medicine, 2023
     pmc.ncbi.nlm.nih.gov
     Ανασκόπηση-ομπρέλα, 17 μετα-αναλύσεις, 68 τυχαιοποιημένες δοκιμές. Σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, κετογονική δίαιτα έναντι δίαιτας χαμηλών λιπαρών: HbA1c στους 3 μήνες −0,61% (95% CI −0,82 έως −0,40, μέτρια βεβαιότητα), τριγλυκερίδια στους 3 μήνες −18,4 mg/dl και στους 12 μήνες −24,1 mg/dl (υψηλή βεβαιότητα), βάρος (υποσύνολο VLCKD, 4–6 εβδομάδες) −9,33 kg (μέτρια βεβαιότητα). Σε αντίθεση με άλλες μετα-αναλύσεις VLCKD, εδώ η LDL αυξήθηκε κατά +6,35 mg/dl στους 12 μήνες (95% CI 2,02–10,69, υψηλή βεβαιότητα), κλινικά σημαντική αύξηση. Δείχνει ότι το αν η LDL ανεβαίνει ή όχι σε κετογονική δίαιτα εξαρτάται από τον τύπο και τη διάρκεια της παρέμβασης, όχι σταθερό εύρημα προς καμία κατεύθυνση.
152. Effectiveness and Efficacy of a Ketogenic or Carnivore (Lion) Diet for Quality of Life and Symptom Burden in Individuals With Symptomatic Inflammatory Bowel Disease or Rheumatoid Arthritis (NCT07524244).
     Fuller Research Foundation, κύριος ερευνητής Robert D. Abbott, MD · ClinicalTrials.gov, καταχώρηση 2026
     clinicaltrials.gov
     Καταχώρηση τυχαιοποιημένης δοκιμής τριών σκελών: κετογονική δίαιτα, carnivore «Lion Diet» (μόνο κρέας μηρυκαστικών, αλάτι, νερό), και λίστα αναμονής με προαιρετική διασταύρωση μετά από 12 εβδομάδες. 160 ενήλικες 18–64 ετών με ενεργή φλεγμονώδη νόσο εντέρου ή ρευματοειδή αρθρίτιδα. Κύριο καταληκτικό σημείο: ποιότητα ζωής (SF-36) στις 12 και 24 εβδομάδες. Δευτερεύοντα: καλπροτεκτίνη κοπράνων, ειδικοί δείκτες νόσου, φλεγμονώδης ορολογία. Ξεκίνησε 17 Φεβρουαρίου 2026, σε στρατολόγηση, εκτιμώμενη ολοκλήρωση Σεπτέμβριος 2027. Ακόμα χωρίς δημοσιευμένα αποτελέσματα.
153. A Randomized Study to Compare the Effect of a Healthy Beef-Centric Diet to a Healthy U.S.-Style Dietary Pattern on Inflammation and Other Metabolic Health Outcomes in a Metabolic Syndrome and/or Pre-Diabetic Population (NCT07269847).
     National Cattlemen's Beef Association, με συγχρηματοδότες South Dakota Cattlemen's Foundation, Texas Beef Council και Nebraska Beef Council. Διεξαγωγή: Apex Trials / SGS Nutrasource · ClinicalTrials.gov, καταχώρηση 2026
     clinicaltrials.gov
     Καταχώρηση τυχαιοποιημένης δοκιμής δύο σκελών, χωρίς τύφλωση. Πειραματικό σκέλος: «beef-centric» δίαιτα, 70% θερμίδων από βοδινό, 20% άλλες πρωτεΐνες/λίπη, 10% λαχανικά χαμηλών υδατανθράκων, δηλαδή όχι δίαιτα μηδενικών υδατανθράκων. Σκέλος σύγκρισης: τυπική αμερικανική δίαιτα κατά USDA MyPlate. 56 ενήλικες 18–74 ετών με προδιαβήτη ή μεταβολικό σύνδρομο. Κύριο καταληκτικό σημείο: σύνθετος δείκτης φλεγμονής (hs-CRP, IL-6, IL-10, IL-1β, TNF-α) στις 5 εβδομάδες. Ξεκίνησε 10 Φεβρουαρίου 2026, σε στρατολόγηση, εκτιμώμενη ολοκλήρωση Σεπτέμβριος 2026. Χρηματοδότηση αποκλειστικά από τη βιομηχανία βοδινού κρέατος, η ίδια χρηματοδότρια οργάνωση που καταγγέλλεται στην αναφορά 126 για σύγκρουση συμφερόντων στις επίσημες διατροφικές οδηγίες.
154. Comparative Effects of Carnivore and Mediterranean-style Diets on LDL Aggregation Susceptibility and Cardiometabolic Health (MEDIVORE, NCT07462871).
     Liverpool John Moores University, κύρια ερευνήτρια Megan Wilson · ClinicalTrials.gov, καταχώρηση 2026
     clinicaltrials.gov
     Καταχώρηση τυχαιοποιημένης δοκιμής δύο σκελών: carnivore διατροφή (ζωικές τροφές, καθόλου φυτικά τρόφιμα) έναντι μεσογειακής διατροφής, ισοθερμιδικές. 30 ενήλικες 30–60 ετών με αυξημένη LDL (πάνω από 3 mmol/l) ή μη-HDL πάνω από 4 mmol/l, εκτός υπολιπιδαιμικής αγωγής. Κύριο καταληκτικό σημείο: ευαισθησία συσσωμάτωσης LDL, εκτιμώμενη σε πλάσμα πριν και μετά. Παρέμβαση μόλις 3 εβδομάδων. Δεν έχει ξεκινήσει ακόμα η στρατολόγηση, εκτιμώμενη έναρξη Ιούνιος 2026, ολοκλήρωση Ιούνιος 2027.
155. Remission of palindromic rheumatism through ketogenic and carnivore diets: A case report.
     Westman EC, Fischer J, Berger A · Journal of Metabolic Health, 2026
     journalofmetabolichealth.org
     Άνδρας 61 ετών με παλινδρομικό ρευματισμό, θετικό ρευματοειδή παράγοντα. Έναρξη κετογονικής δίαιτας το 2017 με σημαντική βελτίωση συμπτωμάτων, μετάβαση σε carnivore διατροφή το 2018 με περαιτέρω βελτίωση. Απώλεια βάρους 36 kg σε λιγότερο από έναν χρόνο. Διακοπή όλων των φαρμάκων για αρθρίτιδα, μηδενικός δείκτης ενεργότητας νόσου (CDAI) από τον Μάιο 2019, ασυμπτωματικός σε παρακολούθηση 7 ετών. Φυσιολογικά CRP/ESR, καμία ένδειξη βλάβης άρθρωσης σε απεικόνιση. Ένα μεμονωμένο περιστατικό, δεν αποδεικνύει αιτιότητα ούτε αποκλείει αυτόματη ύφεση της νόσου, η οποία έχει φυσική πορεία υφέσεων-εξάρσεων.
156. Long-term adherence to the carnivore diet and its impact on the gut microbiota: a cross-sectional study.
     Karačić A, Gregorović R, Hammer P, et al. · Microbiota and Host, 2026
     journals.bioscientifica.com
     Ίδια ερευνητική ομάδα με την προηγούμενη μελέτη ενός ατόμου (αναφορά 87). Δέκα υγιή άτομα σε αυστηρή carnivore διατροφή, μέση διάρκεια 36±11,9 μήνες, έναντι 874 ταιριασμένων παμφάγων μαρτύρων από ιδιόκτητη βάση δεδομένων. Καμία σημαντική διαφορά σε άλφα-ποικιλότητα (δείκτης Shannon), αλλά υψηλότερος δείκτης πλούτου Chao1 στους carnivore. Στατιστικά σημαντικός διαχωρισμός βήτα-ποικιλότητας (p=0,001). Synergistetes 90 φορές πιο άφθονο, Desulfobacterota 9 φορές πιο άφθονο. Σαφής μείωση ή απουσία ειδών γνωστών για παραγωγή λιπαρών οξέων βραχείας αλύσου, όπως Faecalibacterium prausnitzii, πολλαπλά είδη Bifidobacterium, Roseburia hominis. 317 μεταβολικά μονοπάτια και 13 λειτουργικές ενότητες διέφεραν σημαντικά, με άνοδο σε ενότητες σχετικές με ακεραιότητα εντερικού φραγμού, παραγωγή οξικού/προπιονικού, σύνθεση βιταμίνης Β12, αλλά και σε δείκτες κυτταροτοξικότητας, φλεγμονής, δυσκοιλιότητας και δυσανεξίας φρουκτόζης. Αυτοαναφερόμενη υγεία υψηλότερη στους carnivore (8,81/10 έναντι μαρτύρων, p=0,004). Περιορισμοί που αναγνωρίζουν οι ίδιοι οι συγγραφείς: δείγμα μόλις 10 ατόμων, ομάδα ελέγχου από μη ανεξάρτητα επαληθεύσιμη ιδιόκτητη βάση δεδομένων, σχεδιασμός εγκάρσιας τομής (όχι αιτιότητα), χωρίς βιοδείκτες αίματος ή λεπτομερή διατροφικά αρχεία.
157. Decreased warfarin effect after initiation of high-protein, low-carbohydrate diets.
     Beatty SJ, Mehta BH, Rodis JL · Annals of Pharmacotherapy, 2005
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Δύο περιστατικά μείωσης αποτελεσματικότητας βαρφαρίνης (χαμηλότερο INR) μετά την έναρξη δίαιτας υψηλής πρωτεΐνης, χαμηλών υδατανθράκων. Γυναίκα 67 ετών, 3 χρόνια σε βαρφαρίνη: χρειάστηκε αύξηση δόσης 22,2% (από 45 σε 57,5 mg/εβδομάδα) μετά την έναρξη της δίαιτας. Άνδρας 58 ετών, 8 χρόνια σε βαρφαρίνη: αύξηση δόσης 30% (από 26,25 σε 37,5 mg/εβδομάδα). Και στους δύο, η δόση επέστρεψε στα αρχικά επίπεδα μετά τη διακοπή της δίαιτας, ενισχύοντας την αιτιώδη σχέση. Προτεινόμενος μηχανισμός: η υψηλή πρωτεΐνη αυξάνει γρήγορα τη λευκωματίνη ορού, στην οποία δεσμεύεται περισσότερη βαρφαρίνη, μειώνοντας την ελεύθερη, δραστική συγκέντρωσή της. Δεν αφορά ειδικά carnivore διατροφή, αλλά οποιαδήποτε δίαιτα υψηλής πρωτεΐνης/χαμηλών υδατανθράκων.
158. KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease.
     Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) CKD Work Group · Kidney International, 2024;105(4S):S117–S314
     doi.org/10.1016/j.kint.2023.10.018
     Επίσημη διεθνής νεφρολογική οδηγία. Για ενήλικες με χρόνια νεφρική νόσο σταδίου G3–G5 (όχι σε αιμοκάθαρση), συστήνει πρόσληψη πρωτεΐνης περίπου 0,8 g/kg/ημέρα (Grade 2C, ασθενής σύσταση/χαμηλή βεβαιότητα) και ρητά συστήνει αποφυγή πρόσληψης άνω των 1,3 g/kg/ημέρα σε όσους κινδυνεύουν από επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας. Σε άτομα υψηλότερου κινδύνου νεφρικής ανεπάρκειας, αναφέρει ακόμα χαμηλότερη πρόσληψη (0,3–0,4 g/kg/ημέρα) υπό στενή ιατρική παρακολούθηση, με συμπλήρωση απαραίτητων αμινοξέων. Αφορά αποκλειστικά άτομα με ήδη μειωμένη νεφρική λειτουργία, όχι υγιείς ενήλικες (δείτε αναφορά 23 για την τελευταία περίπτωση).
159. Reducing food's environmental impacts through producers and consumers.
     Poore J, Nemecek T · Science, 2018;360(6392):987–992
     doi.org/10.1126/science.aaq0216
     Ανάλυση κύκλου ζωής με δεδομένα από 38.700 φάρμες σε 119 χώρες και 40 προϊόντα. Το βοδινό παράγει κατά μέσο όρο περίπου 25 kg CO₂eq ανά 100g πρωτεΐνης (εύρος 9–105 kg ανάλογα με τη φάρμα), έναντι 6,5 kg για χοιρινό, 4,3 kg για κοτόπουλο, και 0,4–0,65 kg για όσπρια. Δεν αφορά ερώτημα υγείας, αλλά περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
160. Council Directive 96/22/EC concerning the prohibition on the use in stockfarming of certain substances having a hormonal or thyrostatic action and of beta-agonists.
     Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 29 Απριλίου 1996, τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2003/74/EC
     eur-lex.europa.eu
     Η ισχύουσα ενωσιακή απαγόρευση ορμονών ανάπτυξης στην κτηνοτροφία, ενοποιεί και αντικαθιστά τις αρχικές απαγορεύσεις των Οδηγιών 81/602/EOK (1981) και 88/146/EOK (1988). Ισχύει άμεσα και στην Ελλάδα ως κράτος-μέλος της ΕΕ.
161. Regulation (EC) No 1831/2003 of the European Parliament and of the Council of 22 September 2003 on additives for use in animal nutrition.
     Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο, 2003
     eur-lex.europa.eu
     Η ενωσιακή νομοθεσία που αφαίρεσε τα αντιβιοτικά ως πρόσθετα πάχυνσης ζωοτροφών από το εγκεκριμένο ενωσιακό μητρώο, σε ισχύ από 1η Ιανουαρίου 2006. Η χρήση αντιβιοτικών παραμένει επιτρεπτή μόνο για κτηνιατρική θεραπεία, με υποχρεωτικό χρόνο απόσυρσης πριν τη σφαγή.
162. Composition differences between organic and conventional meat: a systematic literature review and meta-analysis.
     Srędnicka-Tober D, et al. · British Journal of Nutrition, 2016;115(6):994–1011
     pmc.ncbi.nlm.nih.gov
     Μετα-ανάλυση 67 μελετών. Τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα ήταν κατά μέσο όρο ~47% υψηλότερα στο βιολογικό κρέας, τα συνολικά πολυακόρεστα λιπαρά ~23% υψηλότερα, κυρίως λόγω διατροφής βασισμένης σε βοσκή/χορτονομή. Κορεσμένα και μονοακόρεστα λιπαρά παρόμοια ή ελαφρώς χαμηλότερα. Για τα περισσότερα μέταλλα, αντιοξειδωτικά και επιμέρους λιπαρά οξέα, η βάση δεδομένων ήταν πολύ αδύναμη για αξιόπιστη μετα-ανάλυση.
163. You are what you eat—should it be all meat? Impact of the carnivore diet on the risk of kidney stone development.
     Wilson HE, Moe SM · The American Journal of Clinical Nutrition, 2025;121(2):197–202
     ajcn.nutrition.org
     Αναφορά περιστατικού: ασθενής με προϋπάρχον ιστορικό νεφρολιθίασης, όπου η 24ωρη συλλογή ούρων έδειξε αυξημένο ουρικό οξύ, ασβέστιο και οξαλικά, και μειωμένο κιτρικό (προστατευτικό) μετά την έναρξη carnivore diet, με βελτίωση μετά τη διακοπή της. Ένα μεμονωμένο περιστατικό σε άτομο με ήδη γνωστή προδιάθεση, δεν γενικεύεται αυτόματα σε άτομα χωρίς ιστορικό λιθίασης.
164. A high-protein diet induces sustained reductions in appetite, ad libitum caloric intake, and body weight despite compensatory changes in diurnal plasma leptin and ghrelin concentrations.
     Weigle DS, et al. · The American Journal of Clinical Nutrition, 2005;82(1):41–48
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Ελεγχόμενη παρέμβαση: αύξηση πρωτεΐνης από 15% σε 30% της ενέργειας, με σταθερό υδατάνθρακα. Η αυθόρμητη ενεργειακή πρόσληψη μειώθηκε κατά 441±63 kcal/ημέρα και το σωματικό βάρος κατά 4,9±0,5 kg, παρά τις αντισταθμιστικές αλλαγές σε λεπτίνη και γκρελίνη.
165. β-Hydroxybutyrate Deactivates Neutrophil NLRP3 Inflammasome to Relieve Gout Flares.
     Goldberg EL, et al. · Cell Reports, 2017;18(9):2077–2087
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Μηχανιστική μελέτη σε ζώα και ανθρώπινα κύτταρα. Η κετόνη β-υδροξυβουτυρικό απενεργοποιεί το φλεγμονόσωμα NLRP3 σε ουδετερόφιλα, μειώνοντας την IL-1β που πυροδοτεί κρίσεις ουρικής αρθρίτιδας από κρυστάλλους ουρικού, χωρίς να εξασθενεί την ανοσολογική άμυνα σε βακτηριακή λοίμωξη. Δεν είναι κλινική δοκιμή σε ασθενείς.
166. Beneficial effects of weight loss associated with moderate calorie/carbohydrate restriction, and increased proportional intake of protein and unsaturated fat on serum urate and lipoprotein levels in gout: a pilot study.
     Dessein PH, Shipton EA, Stanwix AE, Joffe BI, Ramokgadi J · Annals of the Rheumatic Diseases, 2000;59(7):539–543
     pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
     Πιλοτική μελέτη, 13 άνδρες, χωρίς ομάδα ελέγχου. Δίαιτα 1.600 kcal/ημέρα (40% υδατάνθρακες, 30% πρωτεΐνη, 30% λίπος) για 16 εβδομάδες. Απώλεια βάρους 7,7 kg, κρίσεις από 2,1 σε 0,6/μήνα, ουρικό οξύ ομαλοποιήθηκε στο 58% όσων ξεκίνησαν αυξημένο. Η ταυτόχρονη απώλεια βάρους συγχέει πλήρως την επίδραση της αναλογίας πρωτεΐνης.