Ουρική αρθρίτιδα: το κρέας δεν είναι ο κύριος ένοχος¶
Εδώ δεν θα βρείτε πλήρη αθώωση. Υπάρχει πραγματική συσχέτιση κρέατος και ουρικής αρθρίτιδας σε μεγάλες προοπτικές μελέτες.
Αυτό που δεν λέγεται συνήθως είναι πόσο μικρότερος είναι αυτός ο παράγοντας σε σχέση με τη ζάχαρη και το αλκοόλ, και οι δύο απόντες από την carnivore diet.
Το πραγματικό εύρημα¶
Η μεγαλύτερη μελέτη πάνω στο θέμα, 47.150 άνδρες παρακολουθούμενοι για 12 χρόνια με επαναληπτικά ερωτηματολόγια διατροφής κάθε 4 χρόνια (όχι μία μέτρηση στην αρχή), κατέγραψε 730 επιβεβαιωμένα νέα κρούσματα ουρικής αρθρίτιδας.
Στο ανώτατο πεντημόριο πρόσληψης έναντι του κατώτατου, το κρέας έδειξε σχετικό κίνδυνο 1,41 (95% CI 1,07–1,86, δηλαδή 41% υψηλότερος κίνδυνος) και τα θαλασσινά 1,51 (95% CI 1,17–1,95, 51% υψηλότερος) 29. Αυτό είναι πραγματικό εύρημα από καλά σχεδιασμένη μελέτη, δεν το παραλείπουμε.
Το ίδιο ακριβώς εύρημα όμως περιέχει και κάτι που σπάνια αναφέρεται μαζί με το πρώτο: τα λαχανικά πλούσια σε πουρίνες (σπανάκι, σπαράγγια, μανιτάρια) και η συνολική πρόσληψη πρωτεΐνης δεν συσχετίστηκαν καθόλου με αυξημένο κίνδυνο, ενώ τα γαλακτοκομικά, ειδικά τα άπαχα, συσχετίστηκαν με σχετικό κίνδυνο 0,56 (95% CI 0,42–0,74, δηλαδή περίπου 44% χαμηλότερο κίνδυνο) 29.
Αν η ουρική αρθρίτιδα ήταν απλά θέμα «πουρίνες μέσα, ουρικό οξύ έξω», τα λαχανικά πλούσια σε πουρίνες θα έδειχναν την ίδια συσχέτιση με το κρέας, και η συνολική πρωτεΐνη θα έδειχνε κάποια συσχέτιση. Δεν δείχνουν. Κάτι άλλο παίζει ρόλο πέρα από τις καθαρές πουρίνες.
Το προστατευτικό εύρημα για τα γαλακτοκομικά έχει και μηχανιστική στήριξη, όχι μόνο στατιστική.
Σε ελεγχόμενο πείραμα, η λήψη καζεΐνης ή λακταλβουμίνης (πρωτεΐνες γάλακτος) μείωσε το ουρικό οξύ ορού μέσα σε λίγες ώρες και αύξησε την απέκκρισή του από τα νεφρά, δηλαδή λειτούργησε ουρικοσουρικά, ενώ η πρωτεΐνη σόγιας έκανε το αντίθετο 139.
Οι πρωτεΐνες γάλακτος δεν είναι όλες ίδιες ως προς την επίδρασή τους στο ουρικό οξύ.
Τι αυξάνει τον κίνδυνο περισσότερο¶
Στην ίδια ερευνητική ομάδα (Choi et al.), η μπύρα είχε τη μεγαλύτερη επίδραση από όλα τα αλκοολούχα ποτά: RR 1,49 ανά μερίδα την ημέρα.
Τα οινοπνευματώδη είχαν μικρότερη επίδραση, RR 1,15 (95% CI 1,04–1,28), ενώ το κρασί σε μέτρια ποσότητα δεν έδειξε καμία στατιστικά σημαντική συσχέτιση 30.
Η διαφορά δεν είναι τυχαία: η μπύρα περιέχει πουρίνες (κυρίως γουανοσίνη) από τη βύνη και τη μαγιά ζυθοποιίας, ενώ το κρασί και τα αποσταγμένα ποτά έχουν αμελητέα ποσότητα πουρινών.
Η μπύρα προσθέτει δηλαδή πουρίνες πάνω στην αναχαίτιση απέκκρισης που προκαλεί το ίδιο το αλκοόλ, κάτι που δεν ισχύει για το κρασί ή τα spirits.
Σε ξεχωριστή μελέτη 46.393 ανδρών για 12 χρόνια, η κατανάλωση ζαχαρούχων αναψυκτικών και φρουκτόζης συνδέθηκε με έως 102% υψηλότερο κίνδυνο στην υψηλότερη πρόσληψη, ενώ τα light αναψυκτικά δεν έδειξαν καμία συσχέτιση 31.
Μια ανεξάρτητη μελέτη σε 78.906 γυναίκες για 22 χρόνια βρήκε το ίδιο μοτίβο: 1 ζαχαρούχο αναψυκτικό την ημέρα, RR 1,74· 2 ή περισσότερα, RR 2,40 138, δηλαδή η σχέση δεν είναι ιδιαιτερότητα ενός πληθυσμού.
Ο μηχανισμός εδώ είναι διαφορετικός από τις πουρίνες του κρέατος και αρκετά καλά χαρτογραφημένος. Το ένζυμο που μεταβολίζει τη φρουκτόζη στο ήπαρ (φρουκτοκινάση) δεν έχει αρνητική ανατροφοδότηση, οπότε καταναλώνει ATP ανεξέλεγκτα.
Η πτώση ATP ενεργοποιεί ένα ένζυμο (AMP δεαμινάση) που διασπά πουρινικά νουκλεοτίδια σε ουρικό οξύ, ανεξάρτητα από το πόσες πουρίνες περιέχει το ίδιο το φαγητό 31.
Παράλληλα, η χρόνια κατανάλωση φρουκτόζης μειώνει την απέκκριση ουρικού από τα νεφρά. Η φρουκτόζη λοιπόν αυξάνει το ουρικό οξύ ταυτόχρονα από τις δύο πλευρές, παράγει περισσότερο και αποβάλλει λιγότερο, χωρίς να χρειάζεται καμία πουρίνη στην τροφή.
Αυτός ο μηχανισμός είναι ανενεργός σε μια διατροφή με μηδενικούς υδατάνθρακες, αφού δεν υπάρχει φρουκτόζη να μεταβολιστεί.
Η αντίσταση στην ινσουλίνη μειώνει επίσης την ικανότητα των νεφρών να αποβάλλουν ουρικό οξύ. Η ζάχαρη και οι επεξεργασμένοι υδατάνθρακες, που δεν υπάρχουν καθόλου στην carnivore diet, είναι από τους ισχυρότερους μοχλούς αντίστασης στην ινσουλίνη.
Το συμπέρασμα
Το κρέας και τα θαλασσινά συνδέονται με πραγματικά αυξημένο κίνδυνο ουρικής αρθρίτιδας σε μεγάλες μελέτες, αυτό δεν αμφισβητείται εδώ. Αλλά η μπύρα και η ζάχαρη δείχνουν μεγαλύτερες ή συγκρίσιμες επιδράσεις, και τα δύο απουσιάζουν εξ ορισμού από την carnivore diet. Όποιος κατηγορεί αποκλειστικά το κρέας για ουρική αρθρίτιδα, αγνοώντας τη μπύρα και τη ζάχαρη, δεν διαβάζει τα ίδια του τα δεδομένα μέχρι το τέλος.
Ένας πιθανός μηχανισμός πέρα από τα επίπεδα ουρικού οξέος¶
Όλα τα παραπάνω αφορούν πόσο ουρικό οξύ παράγεται ή αποβάλλεται. Υπάρχει και ένας διαφορετικός μηχανισμός, που αφορά την ίδια την οξεία, επώδυνη κρίση.
Η β-υδροξυβουτυρικό (BHB), η κύρια κετόνη σε δίαιτα πολύ χαμηλών υδατανθράκων, απενεργοποιεί το φλεγμονόσωμα NLRP3 σε ουδετερόφιλα, τον μοριακό μηχανισμό πίσω από την IL-1β που πυροδοτεί την κρίση όταν σχηματίζονται κρύσταλλοι ουρικού στις αρθρώσεις 165.
Σε πειράματα με ζώα και ανθρώπινα κύτταρα, η BHB μείωσε αυτή τη φλεγμονή χωρίς να εξασθενεί την άμυνα σε βακτηριακή λοίμωξη. Είναι μηχανιστικό εύρημα σε εργαστήριο, όχι κλινική δοκιμή σε ασθενείς, αλλά προτείνει ότι η κετογένεση θα μπορούσε να μετριάζει τη σοβαρότητα μιας κρίσης ακόμα και ανεξάρτητα από τα επίπεδα ουρικού οξέος στο αίμα.
Μια μικρή πιλοτική μελέτη σε 13 άνδρες με ιστορικό ουρικής αρθρίτιδας δοκίμασε δίαιτα μειωμένων θερμίδων (1.600 kcal/ημέρα) με αναλογικά περισσότερη πρωτεΐνη, 30% της ενέργειας, αλλά όχι χαμηλή σε υδατάνθρακες, 40% της ενέργειας 166.
Μετά από 16 εβδομάδες, η συχνότητα κρίσεων έπεσε από 2,1 σε 0,6 τον μήνα, και το ουρικό οξύ ομαλοποιήθηκε στο 58% όσων ξεκίνησαν με αυξημένες τιμές.
Η μελέτη είναι πολύ μικρή, χωρίς ομάδα ελέγχου, και η απώλεια βάρους (7,7 kg κατά μέσο όρο) συγχέεται πλήρως με την αλλαγή αναλογίας πρωτεΐνης, δεν αποδεικνύει ότι η ίδια η πρωτεΐνη, ξεχωριστά από την απώλεια βάρους, ήταν η αιτία της βελτίωσης.
Γιατί το ουρικό οξύ μας είναι υψηλό εξαρχής¶
Ένα ερώτημα που σπάνια τίθεται: γιατί οι άνθρωποι, σε αντίθεση με τα περισσότερα θηλαστικά, δεν έχουν λειτουργικό ένζυμο ουρικάσης που θα διάσπα το ουρικό οξύ;
Η κλασική υπόθεση του Bruce Ames (1981) προτείνει ότι η απώλεια αυτού του ενζύμου στους προγόνους μας διατήρησε υψηλότερα επίπεδα ουρικού οξέος επειδή λειτουργεί ως ισχυρό αντιοξειδωτικό, εξουδετερώνοντας ελεύθερες ρίζες 51.
Το 90% του ουρικού οξέος που φιλτράρεται από τα νεφρά επαναρροφάται αντί να αποβάλλεται, κάτι που δεν θα συνέβαινε αν ο οργανισμός το αντιμετώπιζε απλώς ως άχρηστο προϊόν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ουρική αρθρίτιδα δεν είναι πραγματική πάθηση, η κρυσταλλοποίηση ουρικού στις αρθρώσεις σε πολύ υψηλά επίπεδα είναι πραγματική και επώδυνη πάθηση.
Σημαίνει ότι το ουρικό οξύ δεν είναι απλώς «απόβλητο» που πρέπει να μηδενιστεί, αλλά μόριο με πιθανό βιολογικό ρόλο, και η σωστή στόχευση είναι να μείνει εντός φυσιολογικού εύρους, όχι στο ελάχιστο δυνατό.
Τα όργανα δεν είναι όλα ίδια, και αυτό αξίζει να ειπωθεί ξεκάθαρα¶
Πολλές παραλλαγές carnivore διατροφής δίνουν έμφαση σε εσωτερικά όργανα, ειδικά συκώτι, για τη θρεπτική πυκνότητά τους.
Εδώ χρειάζεται ειλικρίνεια: το βοδινό συκώτι περιέχει περίπου 220mg πουρινών ανά 100g, σχεδόν διπλάσιο από τον απλό κιμά (περίπου 125mg) 67. Τα νεφρά είναι στην ίδια κατηγορία με το συκώτι, περίπου 230mg/100g 67. Η καρδιά και η γλώσσα έχουν πολύ χαμηλότερη περιεκτικότητα, συγκρίσιμη με το συνηθισμένο μυϊκό κρέας.
Αν κάποιος έχει ήδη ιστορικό ουρικής αρθρίτιδας ή υψηλό ουρικό οξύ, η κατανάλωση συκωτιού σε μεγάλες και τακτικές ποσότητες είναι το σημείο όπου η θεωρητική συζήτηση για μπύρα και ζάχαρη παύει να είναι αρκετή δικαιολογία.
Η ισορροπία λύση δεν είναι αποφυγή όλων των οργάνων, αλλά μετριοπάθεια σε αυτά με πραγματικά υψηλή περιεκτικότητα, ιδιαίτερα αν υπάρχει ήδη προδιάθεση.