Η μελέτη διδύμων δεν αποδεικνύει αυτό που λέει το ντοκιμαντέρ¶
Το 2024 το Netflix κυκλοφόρησε το «You Are What You Eat: A Twin Experiment», βασισμένο σε μια πραγματική μελέτη του Stanford. Το ντοκιμαντέρ παρουσιάστηκε ως αδιάσειστη απόδειξη ότι η vegan διατροφή είναι ανώτερη. Η ίδια η δημοσιευμένη μελέτη λέει πολύ λιγότερα απ' αυτό.
Τι ήταν πραγματικά η μελέτη¶
Οι Landry και συνεργάτες τυχαιοποίησαν 22 ζευγάρια πανομοιότυπων διδύμων: ο ένας δίδυμος σε vegan διατροφή, ο άλλος σε παμφάγα, για 8 εβδομάδες 22.
Ένα ζευγάρι αποχώρησε, οπότε η τελική ανάλυση αφορά 21 ζευγάρια, 44 άτομα συνολικά. Τις πρώτες 4 εβδομάδες το φαγητό παρεχόταν έτοιμο. Τις τελευταίες 4, οι συμμετέχοντες μαγείρευαν μόνοι τους.
Πριν ξεκινήσει η μελέτη, οι ερευνητές δήλωσαν επίσημα ένα και μοναδικό πρωταρχικό καταληκτικό σημείο: τη μεταβολή της LDL-χοληστερόλης 22. Αυτό είναι το μόνο εύρημα πάνω στο οποίο η μελέτη μπορεί να στηρίξει ισχυρό συμπέρασμα.
Το μέγεθος του δείγματος (22 ζευγάρια) δεν προέκυψε από στατιστικό υπολογισμό ισχύος, αλλά από τους διαθέσιμους πόρους των ερευνητών 22. Το δείγμα ήταν επίσης 77% γυναίκες, μέσης ηλικίας 39,6 ετών, 73% λευκοί, με σχετικά χαμηλή LDL στην αφετηρία (111 έναντι 119 mg/dl στις δύο ομάδες), δηλαδή έναν ήδη σχετικά υγιή πληθυσμό. Οι ίδιοι οι συγγραφείς σημειώνουν ότι τα ευρήματα ενδέχεται να μην γενικεύονται σε άλλους πληθυσμούς 22.
Το ένα εύρημα που στέκεται¶
Η LDL-χοληστερόλη μειώθηκε κατά 13,9 mg/dl περισσότερο στην vegan ομάδα σε σχέση με την παμφάγα 22. Αυτό είναι στατιστικά σημαντικό και αναμενόμενο: κάθε φυτική διατροφή χαμηλώνει την LDL, ανεξάρτητα από το αν βελτιώνει κάτι άλλο.
Τα ευρήματα που παρουσιάστηκαν σαν αποδείξεις, αλλά δεν ήταν¶
Η HDL, τα τριγλυκερίδια και η Β12 ήταν όλα δευτερεύοντα καταληκτικά σημεία, δηλαδή δεν σχεδιάστηκε η μελέτη να τα αποδείξει με βεβαιότητα, και τα διαστήματα εμπιστοσύνης το επιβεβαιώνουν: καμία από τις τρεις διαφορές δεν ήταν στατιστικά σημαντική. Το ντοκιμαντέρ τα παρουσίασε σαν πρόσθετες αποδείξεις υπεροχής. Δεν ήταν.
Δύο δευτερεύοντα ευρήματα ξεχώρισαν επειδή ήταν όντως στατιστικά σημαντικά: η vegan ομάδα έχασε 1,9 κιλά περισσότερο βάρος (95% CI: −3,3 έως −0,6) και είχε 2,9 μIU/ml χαμηλότερη νηστική ινσουλίνη (95% CI: −5,3 έως −0,4) σε σχέση με την παμφάγα, σε 8 εβδομάδες 22.
Σε αντίθεση με την HDL, τα τριγλυκερίδια και τη Β12, αυτά τα δύο ευρήματα δεν μπορούν να απορριφθούν ως στατιστικός θόρυβος. Το πρόβλημα εντοπίζεται αλλού: στο πώς προέκυψαν.
Οι θερμίδες δεν ήταν ίσες¶
Η μελέτη δεν ήταν ισοθερμιδική. Ακόμα και τις πρώτες 4 εβδομάδες, όταν το φαγητό παρεχόταν έτοιμο και ελεγχόμενο, η vegan ομάδα κατανάλωνε περίπου 200 λιγότερες θερμίδες την ημέρα από την παμφάγα (1.628 έναντι 1.815 kcal, περίπου 11% λιγότερο) και σημαντικά λιγότερο κορεσμένο λίπος 129.
Στις τελευταίες 4 εβδομάδες, που οι συμμετέχοντες μαγείρευαν μόνοι τους, δεν υπήρχε καν έλεγχος θερμιδικής πρόσληψης.
Ο Peter Attia επεσήμανε δημόσια αυτό ακριβώς το πρόβλημα (περισσότερα στην ενότητα παρακάτω): μια μελέτη που θέλει να συγκρίνει «vegan έναντι παμφάγα» πρέπει να κρατήσει σταθερές τις θερμίδες και τα υπόλοιπα μεταβλητά, αλλιώς δεν αποδεικνύει τίποτα για τη vegan διατροφή καθαυτή, μόνο ότι λιγότερες θερμίδες και λιγότερο κορεσμένο λίπος βελτιώνουν δείκτες αίματος, ανεξαρτήτως αν η τροφή προέρχεται από φυτά ή ζώα 129.
Η απώλεια βάρους και η πτώση ινσουλίνης εξηγούνται εξίσου καλά, αν όχι καλύτερα, από τις λιγότερες θερμίδες παρά από την απουσία ζωικών τροφίμων.
Υπάρχει και μια δεύτερη ένδειξη προς την ίδια κατεύθυνση: η ικανοποίηση από τη δίαιτα ήταν χαμηλότερη στη vegan ομάδα και στις δύο μετρήσεις, την 4η και την 8η εβδομάδα 129.
Μια δίαιτα που οι συμμετέχοντες απολαμβάνουν λιγότερο εξηγεί εύκολα γιατί έτρωγαν και λιγότερο απ' αυτήν, χωρίς αυτό να λέει κάτι για τη μακροπρόθεσμη υγεία της.
Το ντοκιμαντέρ πρόσθεσε στοιχεία που δεν ήταν μέρος της μελέτης¶
Το πρωτόκολλο της μελέτης δεν περιλάμβανε καμία παρέμβαση άσκησης. Το Netflix όμως πρόσθεσε προσωπικό γυμναστή αποκλειστικά για τα 4 ζευγάρια που πρωταγωνιστούν στο ντοκιμαντέρ 130, κάτι που δεν ίσχυε για τα υπόλοιπα 17 ζευγάρια της μελέτης. Οποιαδήποτε βελτίωση σε αυτά τα 4 ζευγάρια δεν μπορεί να αποδοθεί καθαρά στη διατροφή.
Η δημοσιευμένη μελέτη μέτρησε μόνο βάρος στην πλάστιγγα, όχι σύσταση σώματος. Το Netflix έκανε ξεχωριστά σαρώσεις DEXA (μέτρηση λιπώδους και άλιπης, δηλαδή μυϊκής, μάζας) στα 4 προβεβλημένα ζευγάρια. Σε ένα από αυτά η vegan δίδυμη έχασε περισσότερη μυϊκή μάζα από τον παμφάγο δίδυμο 130, εύρημα που δεν εμφανίζεται πουθενά στη δημοσιευμένη μελέτη γιατί απλά δεν μετρήθηκε σε αυτήν.
Το ντοκιμαντέρ, δηλαδή, δεν αφηγείται απλώς 4 από τα 21 ζευγάρια. Πρόσθεσε και μετρήσεις που δεν υπήρχαν στην αρχική μελέτη, σε ένα μικρό υποσύνολο των συμμετεχόντων, και τις παρουσίασε σαν να ήταν μέρος του ίδιου επιστημονικού πλαισίου.
Ποιος χρηματοδότησε τη μελέτη¶
Η μελέτη χρηματοδοτήθηκε από το Vogt Foundation, μαζί με επιχορηγήσεις του Stanford και του National Heart, Lung, and Blood Institute 22.
Το Vogt Foundation δηλώνει ως σκοπό του την προώθηση φυτικής διατροφής και έχει χρηματοδοτήσει και άλλα έργα προς την ίδια κατεύθυνση, στοιχεία που βρίσκονται δημόσια στις φορολογικές δηλώσεις του οργανισμού (990) μέσω του ProPublica Nonprofit Explorer.
Ο επικεφαλής ερευνητής, Christopher Gardner, δηλώνει στη μελέτη λήψη χρηματοδότησης από τη Beyond Meat εκτός του συγκεκριμένου project 22, χρηματοδότηση που στηρίζει το Stanford Plant-Based Diet Initiative, το πρόγραμμα που ο ίδιος διευθύνει.
Καμία από αυτές τις συνδέσεις δεν είναι κρυφή. Είναι δημόσια δηλωμένες στην ίδια τη δημοσίευση.
Ωστόσο, όταν μια μελέτη με τόσο συγκεκριμένη χρηματοδότηση γίνεται τετράωρο ντοκιμαντέρ σε παγκόσμια πλατφόρμα, η αναλογία ανάμεσα στο τι αποδεικνύει η μελέτη και το τι υποστηρίζει το ντοκιμαντέρ αξίζει να εξεταστεί.
Το συμπέρασμα
Η μελέτη έχει ένα στατιστικά έγκυρο πρωταρχικό εύρημα: η LDL έπεσε περισσότερο στη vegan ομάδα. Η HDL, τα τριγλυκερίδια και η Β12 δεν ήταν στατιστικά σημαντικές. Το βάρος και η νηστική ινσουλίνη ήταν στατιστικά σημαντικά, αλλά η vegan ομάδα έτρωγε και περίπου 200 λιγότερες θερμίδες την ημέρα, οπότε δεν ξεχωρίζει τι οφείλεται στη vegan διατροφή και τι στις λιγότερες θερμίδες. Σε δείγμα 21 ζευγαριών για 8 εβδομάδες, χωρίς έλεγχο θερμίδων και με χαμηλότερη ικανοποίηση από τη δίαιτα στη vegan ομάδα, αυτό δεν αρκεί για να στηρίξει τον ισχυρισμό «η vegan διατροφή είναι πιο υγιεινή», και σίγουρα δεν αποδεικνύει τίποτα για το κόκκινο κρέας συγκεκριμένα, αφού η παμφάγα ομάδα έτρωγε πολλά άλλα τρόφιμα πέρα από κρέας.
Δεν είμαστε οι μόνοι που το επισημαίνουμε¶
Ο ερευνητής Peter Attia, που εμφανίζεται και στην ενότητα Χοληστερίνη, σχολίασε δημόσια ότι τόσο το ντοκιμαντέρ όσο και η ίδια η μελέτη «δεν έχουν την απαιτούμενη αυστηρότητα» για να απαντήσουν το ερώτημα που υποτίθεται ότι απαντούν 56.
Ο Christopher Gardner απάντησε ότι η μεθοδολογία είναι όσο ελεγχόμενη γίνεται σε πραγματικές συνθήκες ζωής. Και οι δύο έχουν κάποιο δίκιο: μια μελέτη ελεύθερης διαβίωσης είναι πιο ρεαλιστική, αλλά αυτό ακριβώς τη κάνει λιγότερο κατάλληλη για ισχυρά αιτιώδη συμπεράσματα.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι από τα 21 ζευγάρια της μελέτης, το ντοκιμαντέρ επικεντρώθηκε αφηγηματικά σε μόλις 4: δύο σεφ από τη Νότια Αφρική, δύο φοιτητές νοσηλευτικής και λάτρεις γυμναστικής, δύο ιδιοκτήτες επιχείρησης τυριού, και δύο γυναίκες με στόχο μεγαλύτερη εκπροσώπηση Φιλιππινέζων στην επιστημονική έρευνα.
Κριτικοί σημείωσαν ότι το ντοκιμαντέρ, μέχρι το τέλος του, επικεντρωνόταν στο να πείσει τους θεατές να γίνουν vegan, χωρίς να παρουσιάσει κανένα μειονέκτημα της φυτικής διατροφής.
Συνέχεια: Η πρωτεΐνη και τα νεφρά →