Το «China Study» δεν αποδεικνύει ό,τι λέει το βιβλίο¶
Το πιο διάσημο βιβλίο εναντίον της ζωικής πρωτεΐνης βασίζεται σε μια πραγματική, τεράστια μελέτη. Το πρόβλημα δεν είναι τα δεδομένα. Είναι το πώς παρουσιάστηκαν.
Τι είναι πραγματικά η μελέτη¶
Το China-Cornell-Oxford Project ήταν πραγματικά τεράστιο: δεδομένα διατροφής, τρόπου ζωής και θνησιμότητας από 65 κομητείες της αγροτικής Κίνας, δεκαετία του 1980, δημοσιευμένο σε ένα μνημειώδες έργο 896 σελίδων το 1990 33.
Ο T. Colin Campbell έγραψε αργότερα το βιβλίο «The China Study» (2005) βασισμένο σε αυτά τα δεδομένα, υποστηρίζοντας ότι ακόμα και μικρές ποσότητες ζωικής πρωτεΐνης προάγουν τον καρκίνο.
Το ίδιο το σχέδιο της μελέτης είναι το πρόβλημα. Είναι οικολογική μελέτη: συγκρίνει μέσους όρους ολόκληρων κομητειών, όχι δεδομένα ατόμων. Όταν η μέση κατανάλωση κρέατος μιας κομητείας συσχετίζεται με τον μέσο όρο καρκίνου της ίδιας κομητείας, δεν ξέρετε αν είναι οι ίδιοι άνθρωποι που τρώνε περισσότερο κρέας κι εμφανίζουν καρκίνο, ή αν κάτι άλλο στην κομητεία εξηγεί και τα δύο.
Αυτό λέγεται οικολογική πλάνη, και είναι γνωστό πρόβλημα στην επιδημιολογία εδώ και δεκαετίες.
Αξίζει να σημειωθεί το πλαίσιο: η αγροτική κινεζική διατροφή της δεκαετίας του 1980 ήταν ήδη ακραία σε σχέση με τη Δύση, με περίπου τριπλάσια πρόσληψη φυτικών ινών (33g/ημέρα έναντι 11g στις ΗΠΑ) και λιγότερο από τον μισό λιπαρών ως ποσοστό θερμίδων 33.
Οποιαδήποτε συσχέτιση προκύπτει μέσα σε αυτό το σύνολο δεδομένων συγκρίνει βαθμούς μέσα σε μια ήδη χαμηλή σε λίπος, υψηλή σε ίνες διατροφή, όχι «φυτοφαγία έναντι δυτικής παμφαγίας».
Το βιβλίο του Campbell βασίζεται επίσης σχεδόν αποκλειστικά σε απλές διμεταβλητές συσχετίσεις, όχι σε πολυμεταβλητή στατιστική προσαρμογή για συγχυτιστές 34, ακριβώς το είδος ανάλυσης που θα χρειαζόταν για να ξεχωρίσει η επίδραση μιας μεταβλητής από τις υπόλοιπες.
Το confounder που δεν συζητήθηκε¶
Το 2010 η αναλύτρια δεδομένων Denise Minger δημοσίευσε τα ίδια τα ακατέργαστα δεδομένα του China Study σε δημόσια προσβάσιμη μορφή και τα επανεξέτασε 34.
Βρήκε ότι η σχιστοσωμίαση, μια παρασιτική νόσος πολύ κοινή σε συγκεκριμένες περιοχές της αγροτικής Κίνας, είχε συσχέτιση 0,89 με τη θνησιμότητα από ορθικό καρκίνο, μία από τις ισχυρότερες συσχετίσεις σε όλο το σύνολο δεδομένων.
Η σχιστοσωμίαση ήταν επίσης λιγότερο συχνή σε περιοχές με υψηλότερη κατανάλωση φυτικών ινών. Αυτό σημαίνει ότι μέρος της φαινομενικής «προστατευτικής» σχέσης ινών με τον καρκίνο στα δεδομένα μπορεί απλά να αντανακλά ότι και τα δύο συνδέονται με μια παρασιτική νόσο, όχι μεταξύ τους απευθείας.
Το ίδιο πρόβλημα ισχύει αντίστροφα για πολλές συσχετίσεις που αποδόθηκαν στη ζωική πρωτεΐνη.
Υπάρχει και ένα συγκεκριμένο, ελέγξιμο παράδειγμα του πόσο παραπλανητικό μπορεί να είναι αυτό. Τα αυγά είχαν θετική συσχέτιση με τον ορθικό καρκίνο στα ακατέργαστα δεδομένα, ένα εύρημα που θα φαινόταν να ενοχοποιεί τη ζωική τροφή. Τα αυγά όμως συσχετίζονταν και τα ίδια με τη σχιστοσωμίαση (+40).
Όταν η ανάλυση περιορίστηκε μόνο σε κομητείες χωρίς σχιστοσωμίαση, η συσχέτιση αυγών με καρκίνο εξαφανίστηκε εντελώς 142.
Το ίδιο μοτίβο, μια φαινομενική «ενοχή» τροφίμου που στην πραγματικότητα ήταν το ίχνος μιας παρασιτικής νόσου, μπορεί κάλλιστα να κρύβεται πίσω και από άλλες συσχετίσεις που το βιβλίο αποδίδει στη ζωική πρωτεΐνη χωρίς αυτόν τον έλεγχο.
Η επιλεκτικότητα δεν σταματά στη σχιστοσωμίαση. Στα ίδια δεδομένα, το αλεύρι σίτου είχε πολύ ισχυρότερες συσχετίσεις με καρδιαγγειακά νοσήματα και καρκίνο απ' ό,τι η ζωική πρωτεΐνη (π.χ. +67 με έμφραγμα και στεφανιαία νόσο, +47 με εγκεφαλικό), συσχετίσεις που το βιβλίο δεν συζητά καθόλου 34.
Η χοληστερόλη συσχετιζόταν επίσης με λοίμωξη ηπατίτιδας Β, οπότε οι κομητείες με «υψηλή χοληστερόλη» ήταν ήδη σε μεγαλύτερο κίνδυνο καρκίνου ήπατος ανεξάρτητα από τη διατροφή· περιορίζοντας την ανάλυση σε κομητείες με ηπατίτιδα Β, η συσχέτιση χοληστερόλης-καρκίνου ήπατος εξασθενεί σημαντικά. Ακόμα και η λευχαιμία συσχετιζόταν ισχυρά με εργασία σε βιομηχανία (πιθανή έκθεση σε βενζόλιο), όχι μόνο με διατροφή 34.
Κάθε μία από αυτές τις συσχετίσεις χρειαζόταν τον ίδιο έλεγχο που δόθηκε στη σχιστοσωμίαση, και καμία δεν τον πήρε στο βιβλίο.
Ανεξάρτητα, ο ερευνητής διατροφής Chris Masterjohn, με διδακτορικό σε Διατροφικές Επιστήμες, κατέληξε στο ίδιο βασικό εύρημα εξετάζοντας τα δεδομένα σε επίπεδο ατόμων, όχι κομητειών: η ζωική πρωτεΐνη δεν συσχετιζόταν με καρκίνο. Δύο ανεξάρτητες επανεξετάσεις των ίδιων πρωτογενών δεδομένων κατέληξαν στο ίδιο σημείο χωρίς να συνεργαστούν.
Τα πειράματα σε αρουραίους πίσω από το βιβλίο δεν αφορούσαν καν κρέας¶
Υπάρχει ένα ακόμα σημείο που σπάνια αναφέρεται. Η πιο διάσημη πειραματική βάση του βιβλίου, τα πειράματα του ίδιου του Campbell σε αρουραίους εκτεθειμένους σε αφλατοξίνη, δεν χρησιμοποίησαν κρέας καθόλου. Χρησιμοποίησαν καθαρή, απομονωμένη καζεΐνη, την πρωτεΐνη του γάλακτος 73.
Οι αρουραίοι που έτρωγαν δίαιτα με 20% καζεΐνη ανέπτυξαν πολύ περισσότερες προκαρκινικές αλλοιώσεις στο ήπαρ από όσους έτρωγαν δίαιτα με 5% καζεΐνη.
Αυτό όμως ίσχυε μόνο για μία συγκεκριμένη φάση του πειράματος, και η ίδια η ερευνητική ομάδα του Campbell το είχε καταγράψει. Κατά την περίοδο έκθεσης στην αφλατοξίνη (dosing), η χαμηλή καζεΐνη δεν ήταν απλώς «ασφαλέστερη»: οι αρουραίοι με 5% καζεΐνη πέθαιναν σε μεγαλύτερο ποσοστό από οξεία τοξικότητα, πριν προλάβουν καν να αναπτύξουν όγκο 143.
Μόνο στη μετέπειτα περίοδο «προαγωγής» (postdosing), αφού το ήπαρ είχε ήδη υποστεί την αρχική βλάβη, η υψηλή καζεΐνη επιτάχυνε την ανάπτυξη των προκαρκινικών εστιών. Μεταγενέστερες μελέτες σε πιθήκους rhesus με χαμηλότερες, πιο ρεαλιστικές χρόνιες δόσεις αφλατοξίνης, πιο κοντά σε πραγματική έκθεση παρά σε πείραμα τοξικότητας, έδειξαν το αντίστροφο μοτίβο: η υψηλή πρωτεΐνη ήταν προστατευτική, η χαμηλή πρωτεΐνη οδήγησε είτε σε προκαρκινικές βλάβες είτε σε θάνατο από τοξικότητα πριν προλάβει να αναπτυχθεί όγκος 144.
Η απλή αφήγηση «λιγότερη πρωτεΐνη, λιγότερος καρκίνος» δεν επιβιώνει ούτε μέσα στο ίδιο πειραματικό μοντέλο του Campbell.
Το βιβλίο γενικεύει το αρχικό εύρημα σε «ζωική πρωτεΐνη» γενικά, συμπεριλαμβανομένου του κόκκινου κρέατος.
Ακόμα κι αν το εύρημα με την καζεΐνη είναι σωστό όπως παρουσιάζεται, η καζεΐνη είναι απομονωμένη πρωτεΐνη γάλακτος σε τεχνητά υψηλή συγκέντρωση σε δίαιτα τρωκτικών εκτεθειμένων σε ισχυρό καρκινογόνο. Δεν είναι το ίδιο πράγμα με το να τρώει ένας άνθρωπος μπριζόλα.
Η μετάβαση από «απομονωμένη καζεΐνη προάγει καρκίνωση σε αρουραίους εκτεθειμένους σε αφλατοξίνη» σε «το κόκκινο κρέας προκαλεί καρκίνο στον άνθρωπο» είναι ένα πολύ μεγαλύτερο άλμα απ' όσο υπονοεί ο τίτλος του βιβλίου.
Το συμπέρασμα
Το China Study δεν είναι ψεύτικο. Είναι πραγματικά δεδομένα, οικολογικά όμως, με τουλάχιστον έναν σημαντικό confounder (σχιστοσωμίαση) που δεν αντιμετωπίστηκε στο βιβλίο. Ο ισχυρισμός ότι «αποδεικνύει» πως η ζωική πρωτεΐνη προκαλεί καρκίνο υπερβαίνει κατά πολύ αυτό που επιτρέπει να πει ο σχεδιασμός της ίδιας της μελέτης.
Η κομητεία που δεν χωράει στην αφήγηση¶
Μέσα στο ίδιο σύνολο δεδομένων υπάρχει μια κομητεία, η Tuoli, όπου οι κάτοικοι έτρωγαν διατροφή με 45% λίπος και 134 γραμμάρια ζωικής πρωτεΐνης την ημέρα, περίπου διπλάσια ποσότητα από τον μέσο Αμερικανό της εποχής 34.
Η Tuoli βρίσκεται στο Xinjiang, στα δυτικά της Κίνας, όπου ο πληθυσμός είναι κυρίως Καζάκοι νομάδες κτηνοτρόφοι, όχι Han αγρότες όπως στις περισσότερες κομητείες της μελέτης, μια διαφορετική παράδοση διατροφής μέσα στο ίδιο σύνολο δεδομένων.
Κατά την υπόθεση του βιβλίου, αυτή θα έπρεπε να είναι από τις πιο ανθυγιεινές κομητείες του συνόλου. Στην πράξη, οι κάτοικοι της Tuoli είχαν χαμηλά ποσοστά καρκίνου και καρδιοπάθειας, χαμηλότερα από πολλές σχεδόν vegan κομητείες του ίδιου συνόλου δεδομένων.
Μία κομητεία δεν αναιρεί μια θεωρία από μόνη της, αλλά δείχνει ότι η σχέση διατροφής-ασθένειας στα ίδια τα δεδομένα δεν είναι τόσο γραμμική όσο παρουσιάστηκε.
Συνέχεια: Μαγειρικές τοξίνες και Neu5Gc →