Οι «Blue Zones» είναι σε μεγάλο βαθμό κακά ληξιαρχικά αρχεία¶
Το πιο δημοφιλές επιχείρημα υπέρ της φυτοφαγίας δεν είναι καν μια μελέτη. Είναι ένα μάρκετινγκ concept: οι «Blue Zones», περιοχές όπου υποτίθεται ζουν ασυνήθιστα πολλοί υπερεκατοντάχρονοι με φυτική διατροφή.
Η έρευνα που κέρδισε το βραβείο Ig Nobel Δημογραφίας το 2024 δείχνει ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτού του φαινομένου είναι κακή τήρηση αρχείων, όχι διατροφή.
Τι βρήκε ο Saul Newman¶
Ο δημογράφος Saul Newman (UCL) εξέτασε τα δεδομένα πίσω από τους ισχυρισμούς υπερμακροζωίας σε περιοχές όπως η Οκινάουα, η Σαρδηνία και η Ικαρία, ακριβώς οι περιοχές που έχτισαν τη φήμη τους ως «Blue Zones» 32.
Η ανάλυσή του συνέκρινε την πυκνότητα ισχυρισμών υπερεκατοντάχρονων με την ποιότητα του ληξιαρχικού συστήματος κάθε περιοχής.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, όσο νωρίτερα καθιερώθηκαν οι ληξιαρχικές πράξεις γέννησης σε μια πολιτεία, τόσο λιγότεροι «υπερεκατοντάχρονοι» εμφανίζονταν στη συνέχεια στα επίσημα στοιχεία, πτώση έως 82% 32.
Στην Ιταλία, όπου η καταγραφή είναι πιο ομοιόμορφη, η ακραία μακροζωία προβλέπεται καλύτερα από χαμηλό εισόδημα και χαμηλό προσδόκιμο ζωής παρά από οτιδήποτε σχετικό με διατροφή.
Οι ίδιες οι περιοχές «Blue Zones», Σαρδηνία, Οκινάουα, Ικαρία, συμπίπτουν με χαμηλά εισοδήματα, χαμηλό αλφαβητισμό, υψηλή εγκληματικότητα και χαμηλότερο προσδόκιμο ζωής σε σχέση με τον εθνικό μέσο όρο της κάθε χώρας 32.
Υπάρχει και ένα πιο βασικό, στατιστικό σημάδι απάτης πάνω στα ίδια τα δηλωμένα στοιχεία: οι ημερομηνίες γέννησης που καταχωρούνται συγκεντρώνονται δυσανάλογα στην πρώτη μέρα του μήνα και σε ημέρες πολλαπλάσιες του 5 (1, 5, 10, 15, 20, 25, 30), το κλασικό μοτίβο όταν κάποιος μαντεύει ή κατασκευάζει μια ηλικία αντί να την αντιγράφει από πραγματικό έγγραφο.
Στις ΗΠΑ, περίπου το 10% των καταγεγραμμένων υπερεκατονταετών είχε ήδη και ληξιαρχική πράξη θανάτου καταχωρημένη στο σύστημα 32, δηλαδή εμφανίζονταν ταυτόχρονα ζωντανοί και νεκροί στα επίσημα αρχεία.
Αξίζει να ειπωθεί καθαρά: η εργασία του Newman είναι ακόμα preprint στο bioRxiv, δεν έχει ολοκληρώσει επίσημη διαδικασία peer review, παρά το βραβείο Ig Nobel. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι λάθος, τα μοτίβα που περιγράφει (πτώση μετά την καθιέρωση ληξιαρχικών πράξεων, ημερομηνίες πολλαπλάσιες του 5, συσχέτιση με φτώχεια) εμφανίζονται επαναλαμβανόμενα σε πολλές ανεξάρτητες χώρες, κάτι που δύσκολα εξηγείται ως σύμπτωση.
Σημαίνει απλώς ότι δεν έχει ακόμα περάσει τον πλήρη επιστημονικό έλεγχο που θα δικαιολογούσε την ίδια βεβαιότητα με μια δημοσιευμένη μετα-ανάλυση.
Γιατί συμβαίνει αυτό¶
Η πίεση για σύνταξη δημιουργεί κίνητρο να μη δηλωθεί ο θάνατος ενός ηλικιωμένου συγγενή. Σε περιοχές με ασθενή ληξιαρχική εποπτεία, φτώχεια και χαμηλό αλφαβητισμό, τα λάθη και η απάτη σε ηλικίες συσσωρεύονται αντί να διορθώνονται.
Το αποτέλεσμα είναι περιοχές που φαίνονται να έχουν ασυνήθιστα πολλούς υπεργήρους, ενώ στην πραγματικότητα έχουν ασυνήθιστα κακό ληξιαρχικό σύστημα.
Η πιο συγκεκριμένη περίπτωση αυτού του φαινομένου δεν αφορά καν μια «Blue Zone». Το 2010, η αστυνομία του Τόκιο βρήκε το μουμιοποιημένο πτώμα του Sogen Kato, επίσημα καταγεγραμμένου ως του γηραιότερου άνδρα της πόλης, στο δωμάτιό του. Είχε πεθάνει γύρω στο 1978.
Η οικογένειά του εισέπραττε τη σύνταξή του για πάνω από 30 χρόνια χωρίς ποτέ να δηλώσει τον θάνατό του 140. Η υπόθεση πυροδότησε εθνική έρευνα που βρήκε 234.354 καταχωρημένους «υπεραιωνόβιους» στα ιαπωνικά ληξιαρχικά μητρώα των οποίων η ζωή ή ο θάνατος δεν μπορούσε καν να επιβεβαιωθεί 140.
Η Οκινάουα, μία από τις πιο γνωστές «Blue Zones», βρίσκεται μέσα σε αυτό ακριβώς το ίδιο εθνικό ληξιαρχικό σύστημα.
Το συμπέρασμα
Το επιχείρημα «οι πιο μακρόβιοι άνθρωποι στον κόσμο τρώνε κυρίως φυτά» στηρίζεται σε δεδομένα ηλικίας που σε μεγάλο βαθμό δεν έχουν καν ληξιαρχική επιβεβαίωση. Όπου η καταγραφή είναι αξιόπιστη, η εικόνα της υπερμακροζωίας δεν εξηγείται από τη διατροφή αλλά από το πόσο καλά τηρούνται τα αρχεία και πόσο ισχυρό είναι το κίνητρο για απάτη γύρω από τις συντάξεις.
Ακόμα κι αν αγνοήσετε τα ληξιαρχικά προβλήματα, η ίδια η «φυτική» αφήγηση είναι επιλεκτική¶
Ας υποθέσουμε για μια στιγμή ότι τα δεδομένα ηλικίας είναι σωστά. Ακόμα και τότε, η εικόνα «οι Blue Zones τρώνε κυρίως φυτά» παραλείπει σημαντικό μέρος της παραδοσιακής διατροφής των ίδιων περιοχών.
Οκινάουα. Η παραδοσιακή κουζίνα της Οκινάουα βασιζόταν σε χοιρινό κρέας και λαρδί, όχι σε δίαιτα χαμηλή σε λιπαρά 49. Υπάρχει τοπική έκφραση ότι χρησιμοποιούν «κάθε κομμάτι του χοίρου εκτός από τα νύχια και το γρύλισμα». Δέρμα χοίρου, αυτιά, κοιλιά, όλα σχεδόν αποκλειστικά λίπος, τρώγονταν τακτικά, μαζί με τα εσωτερικά όργανα (συκώτι, νεφρά, στομάχι). Το τηγάνισμα γινόταν σε λαρδί, όχι σε φυτικό έλαιο.
Σαρδηνία. Οι παραδοσιακοί βοσκοί της Σαρδηνίας κατανάλωναν καθημερινά τυρί από πρόβειο γάλα (pecorino), μαζί με κρέας αρνιού, χοιρινού ή αγριόχοιρου σε τακτική βάση 50. Το τυρί, όχι τα λαχανικά, ήταν η σταθερή καθημερινή πηγή ζωικής πρωτεΐνης και λίπους.
Ικαρία. Η ίδια η ακαδημαϊκή μελέτη πίσω από τη φήμη του νησιού, η IKARIA Study του Παναγιωτάκου, κατέγραψε στους ηλικιωμένους (άνω των 80) τακτική, όχι περιστασιακή, κατανάλωση ζωικών προϊόντων: ψάρι 2 φορές την εβδομάδα και κόκκινο κρέας 1–2 φορές την εβδομάδα, πλάι σε ελαιόλαδο 5–7 φορές την εβδομάδα 141. Η Ικαρία είναι επιπλέον νησί, η πρόσβαση σε φρέσκο ψάρι ήταν σχετικά εύκολη, όχι εξαίρεση. Η εικόνα μιας αυστηρά φυτικής δίαιτας παραλείπει δύο ολόκληρες κατηγορίες τροφίμων που η ίδια η μελέτη καταγράφει ως τακτικές, όχι περιθωριακές.
Καμία από τις τρεις περιοχές δεν ήταν vegan ή αυστηρά φυτοφαγική.
Ήταν φτωχές, αγροτικές ή νησιωτικές κοινωνίες που έτρωγαν ό,τι παρήγαγε η γη, η θάλασσα και τα ζώα τους, κρέας, ψάρι και γαλακτοκομικά συμπεριλαμβανομένων, όχι επειδή αντιπαθούσαν το κρέας αλλά επειδή ήταν λιγότερο διαθέσιμο και πιο ακριβό απ' ό,τι σήμερα.
Η αφήγηση «Blue Zone = φυτική διατροφή» είναι μεταγενέστερη ερμηνεία πάνω σε μια πολύ πιο μικτή πραγματικότητα.
Loma Linda: η μία «Blue Zone» που πραγματικά είναι κυρίως φυτοφαγική, με τη δική της παγίδα¶
Η Loma Linda στην Καλιφόρνια είναι η μοναδική αμερικανική «Blue Zone», με μεγάλο πληθυσμό Αντβεντιστών της Έβδομης Ημέρας, ένα θρήσκευμα που συνιστά χορτοφαγία 68. Εδώ η φυτοφαγική διατροφή είναι πραγματικά κυρίαρχη, σε αντίθεση με την Οκινάουα και τη Σαρδηνία.
Ακόμα κι εδώ όμως, η ίδια η οργάνωση Blue Zones αναγνωρίζει δημόσια ότι η διατροφή δεν είναι ο μόνος παράγοντας: τήρηση Σαββάτου με έμφαση σε ξεκούραση και σχέσεις αντί για εργασία, ισχυρή κοινοτική στήριξη, πνευματικός σκοπός, και σχεδόν καθολική αποχή από κάπνισμα και αλκοόλ 68.
Τα νούμερα το επιβεβαιώνουν: στη μελέτη Adventist Health Study-2, οι χορτοφάγοι δεν είχαν καπνίσει ποτέ σε ποσοστό 85–88%, έναντι 75,7% στους παμφάγους Αντβεντιστές, και δεν έπιναν καθόλου αλκοόλ σε ποσοστό 92,5–98,8%, έναντι 83,4% στους παμφάγους 57.
Ο προσαρμοσμένος σχετικός κίνδυνος θνησιμότητας ήταν 0,88 (95% CI 0,80–0,97), δηλαδή περίπου 12% χαμηλότερος, αλλά αυτή η στατιστική προσαρμογή δεν μπορεί να αφαιρέσει τελείως την επίδραση δεκαετιών διαφορετικού τρόπου ζωής, μόνο να τη μετριάσει αριθμητικά.
Είναι ακριβώς το ίδιο μοτίβο που είδαμε στην ενότητα Χορτοφαγία και μακροζωία για την Adventist Health Study-2: μια θρησκευτική κοινότητα με τόσο ισχυρό συνολικό πλαίσιο ζωής που είναι μεθοδολογικά αδύνατο να απομονωθεί ποιο μέρος του αποτελέσματος οφείλεται αποκλειστικά στη διατροφή.
Συνέχεια: Το China Study →